Woudagemaal

Het ‘Stavoren weekeinde’ van de Goudse fans van het SKS skûtsjesilen is niet compleet zonder een nevenprogamma. Zeilwedstrijd kijken op zaterdag vanaf dijk IJsselmeer bij Stavoren en op zondag een activiteit ergens in Friesland.
Dit jaar aan mij de schone taak iets te bedenken. Dat valt nog niet mee. In Friesland is van alles te doen, maar niet alles is op zondag toegankelijk. Het Woudagemaal bij Lemmer gelukkig wel in de zomermaanden juli en augustus.

Vooraf gesteld: het bezoek aan het gemaal is een gouden keuze gebleken, al zegt ik het zelf. Een stoomgemaal dat nog steeds functioneert. Een aantal keren per jaar (bij langdurige en hevige regenval) wordt het gemaal ingezet om overtollig water uit de Friese boezems naar het IJsselmeer te pompen. De provincie telt sinds 1966 het J. L. Hooglandgemaal in Stavoren dat het werk grotendeels aan kan. Maar op piekmomenten is het honderd jaar oude gemaal nog altijd nodig. Naast noodzaak blijkt dat ook een nuttige en gewilde aantrekkingskracht uit te oefenen op personeel van het Friese waterschap, het Wetterskip Fryslân. Zo blijft de kennis van de werking van een stoomgemaal behouden. Ook wordt – voor bezoekers toegankelijk – sowieso twee keer per jaar het gemaal onder stoom gebracht, vroeger met steenkool, nu met stookolie.

Sinds 1998 staat het gemaal (sinds 1977 een Rijksmonument) op de Unesco-Werelderfgoedlijst. Het gemaal is vernoemd naar de bouwer ir. Dirk Frederik Wouda (1880-1961), al draagt het zijn naam pas sinds 1947.
Deze hoofdingenieur van de Provinciale Waterstaat in Friesland was verantwoordelijk voor het ontwerp en de uitvoering van het gemaal in de stijl van het rationalisme (en al lijkt het er op, niet de Amsterdamse school) en gelijkenis tonend met zijn ‘voorbeeld’ Berlage. Het gemaal werd in 1920 (volgend jaar dus 100 jaar geleden) geopend door koningin Wilhelmina.

Is het gebouw aan de buitenkant al mooi, binnen weet je niet wat je ziet. Uiteraard de ruimte met de ketels, maar vooral de kathedraal met de imposante pompen. Hier wordt duidelijk dat het Woudagemaal niet alleen functioneel moest zijn, maar dat de bouwer ook oog had voor de inrichting. Zelfs prachtig tegelwerk aan de muren. Een imposante ruimte. Je blijft je vergapen.

De pompen in de kathedraal zien er zeer goed onderhouden uit. Voor zover ik dat met lekenogen kan beoordelen. Zelfs de koperen oliekannetjes op een zo te zien honderd jaar oude kast glimmen alsof een belangrijke inspectie staat gepland.
Klik hier voor wat technische uitleg over de werking van het Woudagemaal.

Wie het gemaal wil bezoeken, kan het historische complex niet missen als Lemmer wordt genaderd. De zestig meter hoge schoorsteen is al van verre te zien.
Een bezoek aan het Woudagemaal begint in een modern bezoekerscentrum. Daar leer je van alles over het gemaal, er is een korte film (zie hieronder de promo daarvan) en een gids neemt je mee naar en door het eigenlijke gemaal. Weet niet of ze allemaal dezelfde kennis en manier van vertellen hebben, maar die van onze groep is zeker een compliment waard. Zeer onderhoudend. Zelfs kleine kinderen luisterden aandachtig.
Er is een audiotour beschikbaar (in tien talen!)en een 360° App.

Voor mij was het bezoek aan het Woudagemaal zo geweldig, dat ik me heb voorgenomen nog eens een keer te gaan.

Een filmpje van het Wetterskip Fryslân over nu en werking van het Woudagemaal:

Zie ook onderstaand promofilmpje voor het 100-jarig bestaan van het gemaal in 2020. De eigenlijke film, in 3D, duurt vijftien minuten en wordt dagelijks vertoond in het filmzaaltje van het Woudagemaal.

En hieronder een filmpje vol foto’s die ik vanmiddag heb genomen.