Even in het Amsterdam van 1652

Drie kwartier lang rondlopen in stukje stadsgeschiedenis van Amsterdam. Zicht op het al lang verdwenen Waaggebouw, in een lift naar boven bij het in aanbouw zijnde stadhuis (nu Paleis op de Dam). En dat met middelen van deze tijd.

Het gaat om de virtualrealityexperience in museum Entr, op loopafstand van Amsterdam CS. Je loopt met een VR-bril op door het centrum van Amsterdam zoals dat er in 1652 uitzag.

Niet dat ik zoveel met ‘020’ heb. De trigger was de VR-ervaring. Die heb ik eerder gehad in Utrecht in Horizon op Cheops, Reis door het oude Egypte. Geweldig om in een kale ruimte met die VR-bril op door een voor mij vreemd landschap te lopen.

Het verschil tussen die experience in Utrecht en Amsterdam is, dat de laatste, Amsterdam 1652, interactiever is. Een mooi voorbeeld is dat je op een gegeven moment in een kroeg belandt en virtueel een bierpul kunt oppakken. Je ‘helpt’ bij het halen van ingrediënten om drukinkt te maken en bij het drukken. En dat je aan de IJkade haringen uit de ene ton pakt en die in een ander dat met zout (als conservering) is gevuld stopt. En dat op vragen van een van de drie gidsen in het verhaal, de voormalige walvisvaarder Cornelis: ,,Help jij even met wat vis overhevelen?’ En zo zijn er meer.

Smalle steegjes
Op wat we nu kennen als de Dam ben je getuige van de brand in het oude stadhuis, de bouw van het nieuwe. Je schuifelt door smalle steegjes. Soms botsen de VR-beleving met de werkelijkheid. Hoewel het museum een betonnen vloer kent, wil je in de VR-beleving de leuning van een plankier beetpakken…

In de Volkskrant werd dit alles medio mei omschreven als een immersief verhaal, waarbij je als toeschouwer niet alleen toekijkt, maar zelf deel uitmaakt van de vertelling. 

Bij het verlaten van de ‘voorstelling’ kun je bij een modern apparaat een eerder gemaakte foto van jezelf afdrukken in historisch kostuum. Dat laat ik me natuurlijk geen twee keer zeggen…

Het museum denkt over om op enig moment nog zo’n VR-beleving op te zetten. Dan met een wandeling op Mars. Voor nu ben ik al zeer tevreden met Amsterdam 1652. Sterker nog, ik denk dat ik nog wel een keer ga.

Wil je er zelf heen? Een ticket kost 22,50 euro. De reis van huis naar Amsterdam is mogelijk langer dan de drie kwartier die de beleving kost, maar na afloop kun je altijd nog even de binnenstad in om ergens van een consumptie te genieten.

R.I.P. Rev. Alan Ramsay

Kreeg bericht dat afgelopen maandag de Rev. Alan Ramsay is overleden. Hij was in 182 de allereerste predikant van de Church of Scotland die ik ontmoette. Met zijn hartelijke ontvangst in de kerk in Fort William is misschien wel het zaadje geplant voor mijn overstap zo’n 20 jaar later naar de Scots Church in Rotterdam.

Het was in 1982 mijn eerste vakantie in Schotland. Samen met vriend H-W P. reisden we rond en belandden we voor een weekeinde op de camping in Fort William. Op zondag ondernam H-W de tocht naar de top van de Ben Nevis, de hoogste berg van Schotland. Mij leek dat ik te veel van het goede had en ik toog naar de kerk.

Het was de MacIntosh Memorial Church aan de Fassifern Road (nu een klimcentrum). Het hartelijke welkom bij binnenkomst en aan het begin van de dienst was ik niet gewend in mijn oude kerk in Gouda. Tijdens de koffie/thee na afloop was er ruimte om leden van de kerkelijke gemeente te ontmoeten en dat was al net zo hartverwarmend.

Verbluft
Logisch dus dat ik het jaar daarop daar terugkeerde. ,,Maar ik ken u toch, u was hier toch vorig jaar ook?’’ kreeg ik te horen toen ik mij voorstelde. Ik was verbluft. Het maakte wel dat ik elk jaar hier terugkeerde. Een paar jaar later werkte ik mee aan de kerkdienst (deed de Schriftlezing).

Er ontstond een vriendschap tussen Alan Ramsay en mij. En ook met zijn vrouw Lin. Elke zomer even bijpraten. Na zijn emeritaat in 2007 bleef die band behouden. Altijd even bijpraten in hun nieuwe woning; er lunchen. Aan het einde van elk jaar kwam er een brief met hun wetenswaardigheden en hun hoop voor het nieuwe jaar.

Motoragent
Alan kon smakelijk vertelde hoe hij met zijn gezin op autovakantie was geweest in Nederland – ver voor ik hem leerde kennen – en hij in Gouda een motoragent om hulp had gevraagd om de A12 te bereiken.

Verheugd reageerde hij toen ik in een jaar vertelde dat ik, al overgestapt van mijn kerk in Gouda naar die in Rotterdam, ouderling was geworden en afgevaardigde naar de classis (Presbytery).

De laatste jaren ging zijn gezondheid achteruit en ruim een jaar geleden belandde Alan in een verpleeghuis in Ballachulish. Daar heb ik hem in juli vorig jaar nog opgezocht.

Dat hij is overleden stemt mij verdrietig. Ik put hoop uit zijn woorden dat hij gereed was om te sterven. ,,He had expressed his wish to be with Christ for some time’’, schreef Lin me gisteravond.

Uiteraard zal ik tijdens de eerstvolgende vakantie in Schotland Lin met een bezoek vereren en samen nog eens terugdenken aan Alan. Schotland, Alan Ramsay, de Scots International Church Rotterdam blijven voor mij altijd met elkaar verbonden.

Titanic komt even dicht bij mij

Het rijke verleden van mijn kerk in Rotterdam levert steeds weer nieuwe informatie op voor mij. Dit keer een link met de ramp met de Titanic. Interessant, want zo heb ik de komende twee zaterdagen weer wat nieuws t vertellen tijdens Heilige Huisjes, de Rotterdamse ‘indikking’ van Open Monumentendag met uitsluitend gebedsbuizen.

Heb me al vaak afgevraagd wie die mevrouw Reuchlin is wier naam op een gevelsteen van ons kerkgebouw aan de Schiedamse Vest staat. Zij heeft de eerste steen gelegd op 13 november 1951 voor de nieuwbouw, nadat ons vorige gebouw aan het Vasteland dat zo’n 250 jaar dienst had gedaan bij het bombardement vrijwel volledig was verwoest.

Agatha Reuchlin – Elink Schuurman was gehuwd met jonkheer Johan George Reuchlin, wiens vader mede-oprichter was van wat later is gaan heten de Holland Amerika Lijn (HAL).

Titanic
Eind 1911 of begin 1912 werd hij uitgenodigd mee te varen (1e klasse!) op de eerste vaart met passagiers van de Titanic, om met eigen ogen te zien hoe de moderne passagiersschepen er uit zouden komen te zien.

Wel, iedereen kent het verhaal: die Titanic verging met man en muis (op een paar uitzonderingen na) toen het tijdens die eerste vaart op een groot ijsschots botste. Ook Reuchlin overleefde die beroemdste scheepsramp uit de scheepvaartgeschiedenis niet.

Van George Reuchlins band zelf met mijn kerk heb ik (nog) niets kunnen achterhalen. Zijn vrouw/weduwe was echter al verbonden aan de Schotse kerk sinds haar kinderjaren. Ze was, staat vast, lid van de zondagsschool.

Hart en ziel
Hoe hecht de band met de kerk nog was, bleek wel uit een brief van de toenmalige predikant Rev. Irwin Brown aan haar.
Een passage in het boek ‘Reuchlins reis’ (2023) dat ik in de bibliotheek in Gouda tegenkwam meldt dat hij al kort na de ramp haar voormalige klasgenoten van de zondagsschool op bezoek had gehad. Hij verzekerde haar dat ze haar van harte steunden. ‘Ik kan u verzekeren dat ze met hart en ziel met u meeleven.’

Er werden inzamelingsacties gehouden (‘Titanic Fonds’) voor de families van de slachtoffers of mogelijk alleen voor de familie Reuchlin, maar dit kan niet uit  documenten die ik een paar weken geleden onder ogen kreeg, worden afgeleid. Er werd flink gedoneerd. Omgerekend naar nu, was een bijdrage van ruim 250 euro pp/gezin geen uitzondering.

De weduwe Reuchlin bleef kennelijk een band onderhouden (misschien ging ze zeker als weduwe ook wel hier ter kerke) met de Schotse kerk en werd ze in het najaar van 1951 gevraagd om de eerste steen te leggen voor de nieuwbouw van de kerk. Een van de foto’s daarvan staat hiernaast/-hierboven (afhankelijk van het platform waarop je dit leest).

Agatha Reuchlin overleed in 1960, bijna 50 jaar nadat haar man om het leven was gekomen bij de ramp met de Titanic. Dankzij de gevelsteen is zij voor altijd verbonden met mijn nog steeds bestaande en levendige kerk.

*Foto boven dit verhaal: © Willy Stöwer (1864 – 1931)

Eerste keuze nieuwe seizoen Goudse Schouwburg

Mijn eerste keuze uit het aanbod voor het theaterseizoen 2026 – 2027 in de Goudse Schouwburg. Wellicht voeg ik er later nog wat aan toen.

We schijnen in het nieuwe theaterseizoen goed te zitten in de schouwburg. Naar ik hoorde worden de stoelen in de grote zaal vervangen. Ook de nummering verandert. Waar voorheen de stoelen met de oneven nummers (dus stoelen 1, 3, 5, etc naast elkaar) via ingang links benaderd diende te worden en de even nummers (2, 4, 6, etc) via de rechter ingang, loopt de nummering straks door van 1, 2, 3, enzovoorts.

Maakt in de praktijk weinig uit. Sommige schouwburgbezoekers zijn al decennia heel erg blind, negeren de borden en gaan toch dwars door de rijen heen op zoek naar hun stoelnummer. ‘k Neem aan dat de volgorde van de rijen wel onveranderd blijft. Of…?

Hoe dan ook: hier is mijn keuze.

27.10.2026             Meeuw (Tsjechov) Het Nationale Theater
17.02.2027             Lebbis – Satan is moe
24.03.2027             Sherlock Holmes (Mark Rietman e.a.)
11.05.2027             Richard III (Shakespeare) Het Nationale Theater
28.05.2027             Van Vleuten & Van Muiswinkel

Hoe ouder je wordt, hoe meer vroeger je hebt

De laatste (toneel)voorstelling voor mij in de Goudse Schouwburg vanavond. En is een mooie afsluiting van het theaterseizoen: Oom Wanja, een stuk van Anton Tsjechov, gespeeld door acteurs van Toneelgroep Maastricht.

Ben al decennialang, eigenlijk al uit mijn schooljaren toen het cultureel jongeren paspoort (CJP) bestond die recht gaf op korting op schouwburgkaartjes. een groot toneelliefhebber. ‘k Ga daar liever heen dan naar bijvoorbeeld een musical of sommige cabaretvoorstellingen.

En de stukken van de Russische schrijver Tsjechov zijn altijd mooi om te zien, al ligt het natuurlijk wel aan het toneelgezelschap. Aan toneelgroep Maastricht kun je je geen buil vallen. Die lui weten hoe een stuk overtuigend te brengen. Nu ook weer.

Het eerder stukken van Tsjechov gezien in de Goudse Schouwburg, soms zelfs meerdere keren, steeds door andere gezelschappen, zoals De Kersentuin die ik zelfs drie keer heb bijgewoond.

Oom Wanja is deels herschreven om het ‘actueel’ te krijgen. Mooie taalkundige vondsten, met volgens mij die ene die ook boven dit verhaal staat: Hoe ouder je wordt, hoe meer vroeger je hebt. Het klopt, maar je moet er tekstueel maar op komen.

Landgoed
Het stuk uit 1897 (dat in 1950 voor het eerst in Nederland werd opgevoerd) speelt zich af op het landgoed van Alexander Serebrjakov. Sonja en Wanja runnen het landgoed dat Serebrjakovs eerste vrouw – Wanja’s zus – als bruidsschat had ingebracht. Serebrjakov en zijn jonge vrouw Jelena zijn meestal afwezig, maar nu logeren ze op het landgoed en verstoren ze tot ergernis van Wanja en Marina de dagelijkse routine.

Ook dokter Astrov, die verbitterd is omdat er zojuist een patiënt is overleden, is vrijwel continu te gast. Wanja maakt ruzie met zijn moeder, omdat ze Serebrjakov verafgoodt, en hij flirt met Jelena, tot haar grote irritatie. Lees de rest van het verhaal hier.

Lof voor de cast, al vind ik de rollen van twee spelers wel wat ondermaats. Ze hebben nauwelijks tekst. Misschien is dat in het origineel ook zo, maar ik blijf midden op rij 2 zitten met de vraag: wat doen ze hier op het toneel?

Decor
Maar verder niets dan lof. Zeker Jeroen Spitzenberger als Wanja en Jan-Paul Buijs als dokter Astrov vind ik overtuigend spelen. En ook chapeau voor Peer Wittenbols die het stuk voor deze uitvoering schreef, of herschreef en regisseur Michel Sluysmans. En voor Michiel Voet (decor) en Bart van den Heuvel (lichtontwerp).

En nu: mijn keuze maken uit de vele (toneel)voorstellingen in het nieuwe schouwburgseizoen. Heb al gezien dat er in oktober weer een stuk van Tsjechov op het programma staat: Meeuw, door Het Nationale Theater. Ik kan niet wachten.

‘Walk in all his ways’ – General Assembly Church of Scotland

Geen van mijn college-ouderlingen in de kerk kon naar de General Assembly van de Church of Scotland gaan. Dus heb ik me maar weer opgeofferd. Geen straf natuurlijk. Ondanks de vele vergaderuren toch wat tijd gevonden om weer even van het centrum van de Schotse hoofdstad te genieten.

De General Assembly (synode) wordt elk jaar gehouden in de maand mei. Dit keer vier in plaats van zes dagen. Dat betekende de eerste dag – vrijdag 15 mei – wel direct vol aan de bak, want er was ook een avondzitting ingeroosterd. Dus van 10.00 – 21.00 uur. Met pauzes, dat wel, maar toch…

De voorzitter of Moderator wordt elk jaar gekozen. Hij of zij kiest zelf een thema dat op verschillende momentencentraal staat. De voorzitter voor 2026 is de Rt. Rev. Gordon Kennedy en hij heeft gekozen voor. ‘Walk in all His ways’, naar Deutronmium  10, vers 12.

Niet alle rapporten van de verschillende commissies zijn interessant voor mijn kerk in Rotterdam en de zusterkerken in voornamelijk Europa. In Schotland zijn bijvoorbeeld alle predikanten in dienst van de centrale kerk en die is ook eigenaar van alle kerkgebouwen.

Aalmoezeniers
In internationaal verband (‘Presbytery of International Charges’) moeten de kerken hun eigen broek ophouden. Wij betalen dus onze eigen predikanten (wel volgens richtlijnen van de centrale kerk_) en beheren ons eigen kerkgebouw en de pastorie. Dus een onderwerp als ziekteverzuim heeft geen betrekking op de predikanten buiten Schotland. Hetzelfde geldt voor het rapport over en van de aalmoezeniers in het Britse leger. Die aalmoeziers zijn ook in vol ornaat aanwezig tijdens dit debat.

Eén onderwerp van de Church of Scotland was desondanks zeer interessant en leerzaam:  het slavernijverleden waarin ook de kerk een belangrijke rol heeft gespeeld. De slavernij heeft de centrale kerk geen windeieren gelegd. Klik hier voor het rapport en de tekst van de Excuses (in het Engels).

Plantages
Kort samengevat profiteerde de Kerk op twee verschillende manieren. Ten eerste ontvingen veel individuele ministers en kerkenraden donaties van personen wier winst rechtstreeks afkomstig was van plantages, zoals de suikerplantages op Jamaica.
Ten tweede ontving het donaties van personen wier winsten afkomstig waren uit industrieën en handel die verbonden waren aan slavernij, zoals scheepsbouw of de import en distributie van tabak, katoen, rijst en suiker.

De winsten uit plantages financierden onder andere de bouw en decoratie van heiligdommen voor de eredienst en collegezalen voor de opleiding van predikanten. Veel daarvan zijn nog steeds in gebruik.

Sommige geestelijken bezaten zelf slaven en bleven dat doen, zelfs nadat Schotse rechtbanken hadden geoordeeld dat slavernij moreel en wettelijk onverdedigbaar was. Anderen verdedigden het beleid dat de emancipatie tot ver na de afschaffing van de slavenhandel vertraagde.
Aan het begin van de negentiende eeuw was meer dan 30 procent van de tot slaaf gemaakten in Jamaica in handen van Schotten.

Excuses
De General Assembly heeft een paar jaar geleden besloten diepgravend onderzoek te doen en te kijken hoe daarmee moet worden omgegaan. Niet om schuldigen aan te wijzen, maar het onderwerp wel diepgravend te bespreken: ‘Naming not shaming‘.
In samenspraak met de kerken in Nigeria, Ghana en Jamaica zijn er nu in de synode hardop door de huidige voorzitter van de synode, Gordon Kennedy, in een volgepakte, doodstille Assembly Hall excuses aangeboden voor het slavernijleed.

De presentatie van het rapport en de excuses (alles in het Engels) kun je hier bekijken.

Ik ga hier niet alle rapporten noemen die zijn besproken. Wel is hier een link naar de excuses voor het slavernijverleden.

Wat valt er verder te melden over de General Assembly? Wel, het gaat er zeer formeel aan toe. Bij elk begin van een sessie gaan alle circa vierhonderd aanwezige afgevaardigden of commissioners (en misschien ook de circa honderd die de synode online bijwonen staan. Hij maakt een knikje naar het middeldeel van de carrévormige opstelling en iedereen in dat vak knikt terug. Hetzelfde gebeurt naar t wee vakken links en rechts van hem.
Ga je tijdens een debat even buiten de zaal de benen strekken of naar het toilet, dan draai je je bij de deur even om en maakt een knikje met je hoofd richting de voorzitter of Moderator. En bij terugkomst doe je dat opnieuw.

Lord High Commissioner
Belangrijke gast op een troon in de ereloge achter/boven de voorzitter is de Lord High Commissioner (een nu ceremoniële functie die al dik vierhonderd jaar bestaat), de vertegenwoordiger van de koning: The Right Honourable Lady Elish Angiolini (rooms-katholiek!). Ze wordt aangesproken met ‘Her Grace’ en woont tijdens de Assembly in het koninklijk paleis: the Palace of Holyrood House.

De eerste dag wordt ze bij aankomst op het voorplein van het gebouw verwelkomd door herauten. En ook als zij de zaal betreedt, gaat iedereen staan en zijn er opnieuw de knikjes.
Vervolgens moet de Assembly – louter symbolisch – haar benoeming tot Lord High Commissioner door de koning goedkeuren. En omdat ze behalve geen stemrecht ook niet het recht heeft te spreken in de synode, moet voor haar toespraak ook hiervoor goedkeuring worden gevraagd.

Bloedworst
En dan Edinburgh zelf. Natuurlijk is het geen straf voor mij hier een paar dagen te bivakkeren. Weet door al die jaren dat ik hier kom, mijn weg goed te vinden. Hoewel vanwege het synodewerk bier drinken tot een minimum is beperkt, geniet ik in verschillende pubs van het eten, waaronder ook dagelijks een stevig Schots ontbijt van bacon, eieren en natuurlijk black pudding (bloedworst) in de Booking Office, vlakbij het hoofdstation van Edinburgh, Waverly.

Het bezoek aan de stad en de synode maandagavond afgesloten met een etentje als dank aan mijn gastheer en –vrouw, inmiddels zeer goede vrienden die niet ver van de Botanic Gardens wonen.

Benieuwd of er over een paar jaar, als mijn kerk in Rotterdam weer aan de beurt is naar de General Assembly te gaan (de afvaardiging rouleert elk jaar), er wederom geen ouderling zijn vinger opsteekt…

Onderdeel van de General Assembly is de kerkdienst op zondagochtend in St. Giles Cathedral, de ‘hoofdkerk’ van de Church of Scotland op de Royal Mile. Die dienst kun je hieronder bekijken.

Wat als de VS Den Haag met militair geweld binnenvalt? Serieus??

Pas laat geboekt, maar zeker geen spijt van deze toneelvoorstelling: Operation Hellfire. Een satire met serieuze ondertoon door Het Nationale Theater. Het serieuze? De president van de Verenigde Staten kan dus – echt waar – een voor het Internationaal Strafhof in Den Haag gevangengenomen ex-collega met geweld bevrijden.

Die aanval (mogelijk op grond van wordt op een mooie manier weergegeven. Niet alleen doordat president Donald Trump zijn grootste vliegdekschip voor Scheveningen voor anker heeft laten gaan en uitroept dat hij ‘Nederland zal teruggeven aan de zee’, maar ook door het gekonkel van een minister-president van Nederland, een minister en de burgemeester van de hofstad.

Dominant is zeker de hoofdaanklager van het strafhof die ex-president Barack Obama die in Den Haag is voor het feestje ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het International Criminal Court (ICC) laat arresteren. Obama: ,,Was mijn speech zo slecht?’’
De gespeelde arrestatie had te maken met de – echte – inzet van talloze drones tegen de bevolking van Pakistan en Jemen.

Paniek op het podium. Want tja, de stad wil het Strafhof niet voor het hoofd stoten (het zou wat een blamage voor de stad van ‘vrede en recht’ zijn als het ICC naar elders vertrekt), maar een conflict met vriend en bondgenoot Amerika…

Appel
Het Nationale Theater zet het dilemma zeer kundig neer. Zoals gezegd een zeer serieuze mogelijkheid, maar de humor ontbreekt niet. Zo wordt even een Markt Rutte opgevoerd die na een uitspraak figuurlijk een appel eet. En hoe wordt gereageerd op de opkomstplicht aan mensen van 18 – 45 jaar om het land te verdedigen tegen de Amerikaanse aanval op Den Haag.

Beste humor act in het stuk vind ik de gespeelde talkshow, met de arrestatie en de gevolgen als praatonderwerp. Er is de deskundige, een dom blondje met volgens haar de mening van het volk, een Olympische gouden medaille winnende schaatser die ook aan tafel zit (want het moet niet alleen over een serieus onderwerp gaan) en zelfs de muzikale gast met ook een bijdrage aan het gesprek. Het kan zomaar een kopie zijn van babbelprogramma’s als Eva Jinek of Pauw en De Wit.

Niets dan lof voor de tien spelers in het onafgebroken twee uur durende stuk hier in de Goudse Schouwburg. Goed samenspel, mooie monologen en een simpel maar zeer doeltreffend decor en wat gimmicks.

Chapeau
De combinatie van dat alles maakt dat ik een toneelavond heb beleefd zoals ik dat al jaren niet heb meegemaakt. Chapeau voor de jonge schrijvers van het stuk Joeri Heegstra en Max Wind en regisseur Eric de Vroedt. Het enige minpuntje: als de hoofdaanklager en de tweede aanklager een verhitte discussie voeren, spreken ze zo snel dat de tekst niet te volgen is.

Toch, als je de voorstelling met eigen ogen en oren wilt meemaken: het stuk is tot en met 13 juni te zien in (met name) Den Haag en theaters in het land.

O ja, de thriller berust deels op waarheid. De American Service-Members’ Protection Act (ASPA) uit 2002, ook wel bekend als de ‘Hague Invasion Act’, is een Amerikaanse federale wet (ondertekend door president George W. Bush) die de president machtigt om ‘alle noodzakelijke en gepaste middelen’ te gebruiken – inclusief militair geweld – om Amerikaans of geallieerd personeel vrij te krijgen dat door het Internationaal Strafhof in Den Haag wordt vastgehouden. Wat als op last van het ICC Trump ooit wordt aangehouden en wordt aangeklaagd voor het beginnen van een oorlog (ik wilde hier eigenlijk tikken ‘ongeoorloofde oorlog’, maar dat lijkt me dubbelop) tegen Iran…

Weinig belangstelling voor echt toneel

Na ruim twintig jaar vanavond weer een oude bekende – als ik dat zo mag noemen – in de Goudse Schouwburg. Toneelstuk Ivanov (Anton Tsjechov). Volgende maand nog een stuk van deze Russische schrijver: Oom Wanja.

Ben dol op toneelvoorstellingen. Sterker nog, het was in mijn jeugd de reden om kaartjes te kopen voor de schouwburg. Vooral oude stukken kunnen mij bekoren. Ik noem een Shakespeare, Joost van den Vondel en dus ook Tsjechov.

Ivanov wordt beschouwd als een vroege Tsjechov. Het is geschreven eind jaren tachtig van de negentiende eeuw. Thema’s die vaker in de werken van Tsjechov terugkeren zijn de veranderende tijden waar de oude wereld van adel en gegoede burgerij maar moeilijk mee om kan gaan, verarming en verval van de ooit zo schitterende landgoederen, plannen die al snel vervagen, hoop die omslaat in wanhoop.

Het stuk handelt rond een man (en naamgever van het stuk) die vol goede ideeën zit (hij leest nog steeds heel veel). Maar nu hij rond de veertig is, voelt hij zijn energie en goede zin afnemen. Hij heeft zijn financiën niet op orde, de liefde voor zijn doodzieke vrouw is verdampt, iedere avond ontvlucht hij zijn landhuis om zich de verliefdheid van een jong buurmeisje te laten welgevallen.

Muziek
De spelers van Studio Antigone brengen Ivanov aardig over het voetlicht, al vind ik de muziek en zang in het stuk niet echt passen. Dat ligt aan mij dus, er zal best een betekenis in zitten. Al hoop ik niet dat het alleen maar is gedaan om de voorstelling twee uur te laten duren…

Goed zijn de dubbelrollen van Scott Reniers (als arts en als de vader van het buurmeisje) en Yannick Bronkhorst (rentmeester Borkin en Zinaïda, de vrouw van de voorzitter van het provinciebestuur). Na een eerste ‘wisseling’ ben je eigenlijk vergeten dat het dubbelrollen zijn. Het spel van Julien Croiset als Ivanov vind ik overtuigend.

Al met al genoten van deze voorstelling. Wel jammer voor de Goudse Schouwburg: de benedenzaal is nog niet eens voor de helft gevuld vanavond. De stukken van Tsjechov zijn duidelijk iets voor de echte toneelliefhebbers. Het wel aanwezige publiek kreeg vanavond zelfs de uitnodiging maar wat naar voren te komen.

Eind mei nog een – nog lang niet uitverkocht – stuk van Tsjechov in Gouda. Dan Oom Wanja, door de nooit teleurstellende Toneelgroep Maastricht. Ook dit stuk heb ik in 2004/2005 al eens gezien. Maar voor beide geldt dat vanwege de lange tijd die tussen toen en nu zit, kan ik de voorstellingen niet met elkaar vergelijken.

Schepping van de aarde, maar dan niet volgens de Bijbel

Stond al even op mijn museumlustlijstje: Metamorfosen, in het Rijksmuseum. Mooie, samenhangende tentoonstelling met fraaie schilderijen en beelden. Uiteraard rijk voorzien van verwijzingen naar het gedicht Metamorfosen, van de Romeinse dichter Ovidius (voluit Publius Ovidius Naso, 43 v Chr – 17/18 n Chr).

Een tentoonstelling als deze in het Rijksmuseum in Amsterdam kent veel voordelen. Uiteraard de samenhang van de getoonde werken (veel inzichtelijker dan losse schilderijen en beelden in een museum) en je kunt als bezoeker kennis nemen van werken uit musea in andere landen, soms ook uit gesloten particuliere verzamelingen.

Wat dat betreft is Metamorfosen zeker geen teleurstelling. De teksten van tweeduizend jaar oud zijn eeuwenlang een inspiratiebron geweest voor kunstenaars. De werken in deze tentoonstelling tonen een doorsnede. Er zijn werken te zien van wereldberoemde kunstenaars als Titiaan, Caravaggio en Bernini, maar ook hedendaagse kunstwerken, zoals de reusachtige spin van Bourgeois.
Op tekstbordjes bij de werken, wordt de relatie tussen schilderij/beeld en Metamorfosen duidelijk uitgelegd.

Grote neus
Van Ovidius zelf is, behalve zijn bewaard gebleven werken, weinig bekend. Vermoed wordt dat zijn naam Naso er op duidt dat hij een grote neus had.

Metamorfosen is niet zomaar een dichtbundel. Het telt niet minder dan vijftien boeken. Het is één lang dichtwerk. Elk boek bestaat uit ongeveer acht- tot negenhonderd verzen of dichtregels. Daar kun je dus als latere kunstenaar je wel inspiratie uit halen.

Dat geldt bijvoorbeeld over de schepping van de aarde in de visie van Ovidius, dus niet Bijbels. De schepping begint in Metamorfosen met het totale niets. Dan komt een ‘onbekende godheid’ (woorden van Ovidius) die de aarde vormgeeft met de vier elementen: water, vuur, lucht en aarde. Uit chaos ontstaat orde en begint de schepping.

Apollo
Het wordt fraai verbeeld in een schilderij van de Brugse kunstenaar Finson. De vier figuren draaien om elkaar heen. Het ziet er uit als ene gevecht. Als ‘eerbetoon’ aan de auteur is er ook het schilderij Triomf van Ovidius van Nicolas Poussin (noooooit van gehoord).

En ook van diens hand, de inspiratie van de dichter. Een dichter, vermoedelijk Ovidius, knielt neer voor de god Apollo, die hem uit een gouden beker laat drinken als teken van goddelijke inspiratie.

Ook indrukwekkend is het doek Apollo van Giovanni Luteri (Dosso Dossi). Het toont Apollo, met in de verte de vluchtende Daphne. Amro’s pijlen hebben de twee uiteen gedreven.

Maandagochtend
De tentoonstelling (nog te bezoeken tot en met 25 mei) is heel populair. Ik had van een suppoost al eens de tip gekregen dat je om rustig het aanbod van het Rijksmuseum in ogenschouw te nemen, je het beste op maandagochtend kunt komen en dan liefst zo vroeg mogelijk. Ben er vandaag om tegen 11.00 uur en de tentoonstellingsruimte in de meer naar de oosten vleugel is barstensvol kunstliefhebbers.

Denk dat is voor eind volgende maand nog maar een keer ga, maar dan extra vroeg…

Drie kwartier in Egypte

Vanochtend drie kwartier door de oudheid van Egypte gewandeld. Met uitleg door een gids. Mooi zicht op de piramides en de tempels. Een waardevolle reis.

OK, ik ben niet in het vliegtuig gestapt om richting de Nijldelta af te reizen. Gewoon lekker met de trein. Rit van net geen 20 minuten, want het oude Egypte (4.500 v Chr.) is in Utrecht te bewonderen.

Het gaat om de VR-tour Horizon van Cheops, een expeditie naar de wonderen van het oude Egypte, in een van de jaarbeushallen in de Domstad. Alvast een mededeling. Wie na het lezen van dit verhaal zelf de ervaring wil ondergaan: Horizon van Egypte is er nog tot 3 mei.

Heb al eens eerder een VR-tour gemaakt, in het Westfries Museum in Hoorn, waar de tocht voert door Batavia stad (VOC) in 1627. Maar daar bleef je stil zitten op een bankje.

Obstakels
Nu loop je door een ruimte met je VR-bril op. Een technisch hoogstandje.
Tenzij je per se wilt, kun je niet tegen anderen aanlopen of tegen muren en pilaren. Het systeem achter de VR-ervaring wijst je tijdig op menselijke en andere obstakels.

Mooi gedaan, als zullen ervaren VR-kenners het gewoon vinden. Maar voor mij is het bijzonder. Als je je hoofd naar links beweegt, zie je een ander deel van een landschap of in de piramide van farao Cheops in Gizeh, de grootste van de drie grote piramides hier.

Nijl
Bijzonder is ook de begrafenis van farao Cheops: een reconstructie van de ceremonies en rituelen rondom de bijzetting van de farao, inclusief een tocht op bark of boot over de Nijl.

Je kijkt over het Gizeh-plateau: een wandeling tussen de sfinx en tempels zoals die er vierduizend jaar geleden uitzagen.
Je gaat ook dus de piramide in, tot in de Koningskamer en de gangen die voor toeristen in het echte Egypte vaak gesloten blijven.

Gekke gewaarwording tijdens de ‘tocht’ is dat je onder andere van rotsblok naar rotsblok gaat en je ongemerkt je been optilt om je voet op een volgend blok te zetten. Als je heel even je VR-bril afzet, zie je dat je toch gewoon in een kale hal van de Jaarbeurs staat.

Al met al een bijzondere ervaring. Misschien dat ik nog een keer de reis naar Utrecht…. eehhhh…. Egypte maak.