Luisteren naar De Nachtwacht

Altijd als ik in het Rijksmuseum ben, kijk ik even bij De Nachtwacht, het beroemde schilderij van Rembrandt van Rhijn. Een groepsportret van de schutterij (voorloper politie) van Amsterdam. Vandaag heb ik ze voor het eerst horen praten, in interview met Coen Verbraak.

Het klinkt raar, maar toch klopt het wel. Heb vanochtend de film Praten met De Nachtwacht gezien in Cinerama in Rotterdam.

Eigenlijk is de film een documentaire waarin journalist Coen Verbraak enkele personages op het bijna vierhonderd jaar oude doek interviewt. Kapitein Frans Banninck Cocq, luitenant Willem van Ruytenburgh, de vaandeldrager; ze komen allemaal aan tafel in een hedendaagse setting. Ook Rembrandt zelf schuift aan, alsmede zijn eerste vrouw Saskia, het meisje in het geel op De Nachtwacht. Luisteren dus naar De Nachtwacht.

Hun terugblik op het maken van het immens grote doek en iets over hun achtergrond en hun rol in de schutterij van Wijk II (het Amsterdam ten noorden van de Nieuwe Kerk, tussen Damrak en Singel tot aan de Lieve Vrouwensteeg) komt zeer fraai, intens en soms zelfs zeer humoristisch over het voetlicht.

Ten voeten uit
Zo blijkt een aantal schutters helemaal niet tevreden met het resultaat, ze vertellen hoeveel geld ze hebben moeten betalen om op het doek te mogen komen (de luitenant met 400 gulden het meest, omdat hij ‘ten voeten uit’ op de voorgrond staat), de verzinsels van Rembrandt: de hoed van de luitenant is niet van de schutter, maar had Rembrandt zelf klaar gelegd. De kapitein had eigenlijk een blauwe sjerp gewild (dat hoorde bij zijn positie), maar blauwe verf was duur en dus zou hij veel meer dan 100 gulden hebben moeten betalen.

De tamboer is boos, omdat hij te lang in een onnatuurlijke houding had moeten poseren. En zo passeren nog meer narrige opmerkingen over Rembrandts werk de revue. En ook dat anders dan het doek lijkt te zeggen, de schutters los van elkaar zijn geportretteerd in het atelier van Rembrandt.

Indrukwekkend is het verhaal van Rembrandts vrouw Saskia die drie van hun kinderen al op zeer jonge leeftijd (enkele maanden) heeft moeten verliezen. De antwoorden komen niet uit een scripts. De acteurs hebben zich verdiept in het leven van hun personage en improviseren eigenlijk. Zeker bij Saskia is dat in haar emotionele verhaal zeer indrukwekkend. En hoewel het improviseren is, zijn alle teksten wel historisch verantwoord. Er is veel onderzoek voorafgegaan aan de film.

Lamlul
Ook Rembrandt zelf (subliem gespeeld door Ramsey Nasr) komt uitgebreid aan het woord. Hij wordt zelfs boos als hij hoort dat het schuttersstuk bekend staat als De Nachtwacht, vanwege de donkere setting. Met kapitein Banninck Cocq heeft hij weinig op (,,de lamlul’’).

En hij ontploft bijna als hij hoort dat links en boven van het schilderij later toen het in het stadhuis (nu paleis) op de Dam werd gehangen stukken zijn afgesneden om het passend te maken. De schutters op hun beurt zijn weer boos dat Rembrandt zichzelf ook in het schilderij heeft geplaatst. Dat wisten ze niet… En iedereen is verbaasd dat het doek dat zij kennen als ‘Officieren en andere schutters van wijk II in Amsterdam, onder leiding van kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburch‘, nu de naam De Nachtwacht draagt.

Bekijken
De Nachtwacht (kosten 1600 gulden, destijds een fors bedrag) was bedoeld voor de grote zaal van de schutterij en de personages zijn dan ook hooglijk verbaasd dat het nu met andere werken van Rembrandt in het Rijksmuseum hangt en dat er vijftig miljoen bezoekers van over de hele wereld naar komen kijken. Saskia: ,,Om te kopen?’’ Verbraak: ,,Nee, om het te bekijken.’’)

Hulde niet alleen voor de acteurs die de schutters en Saskia spelen, maar zeker ook voor Coen Verbraak. Hij is als journalist in de film gewoon helemaal zichzelf in Praten met De Nachtwacht. Zijn verschijning is de film en de setting lijken op die van Kijken in de ziel: twee mensen, een tafel ertussen, een karaf water en glazen binnen handbereik. Die glazen en waterkan zijn ook in de film aanwezig.

De film (duur 75 minuten) is het bekijken meer dan waard. En wie De Nachtwacht al eens of vaak in het echt heeft gezien, kijkt de volgende keer met heel andere ogen naar dit beroemde werk van Rembrandt.

Hieronder de trailer van de film.