Robert Burns
Voordracht tijdens Burns Supper, hedenavond in Zonnemaire, Zeeland
Burns Supper gaat natuurlijk om Haggis, neeps en tatties, een ode aan de vrouwen Burns had er velen lief – maar whisky hoort er zeker bij.
Robert Burns dichtte een loflied op de godendrank
Oh whisky! soul o’ plays and pranks!
Accept a bardie’s gratefu’ thanks!
Whisky, een wonderlijke drank.
Sommigen zeggen dat de Schotten het maken van de moeder aller dranken hebben afgekeken van de Ieren. Volgens mij is het afgunst vanuit de Ieren. Afgunst, omdat ze naast Guinness geen Iers product zo wereldwijd beroemd hadden kunnen maken als de whisky. Maar de Ieren hebben het dus nooit uitontwikkeld, zoals dat dan heet. De Schotten wel. En zeer succesvol ook. Exportproduct nummer 1. En dan heb ik het nog niet eens over de bijkomende handel, zoals glazen en boeken sommige worden zelfs Bijbel genoemd.
Misschien is Ierland de bakermat van de whisky, de Schotten hebben laten zien hoe je er geld mee kunt verdienen, en veel ook!
Schotse whisky is pas echte whisky. Theres whisky in the jar, zong het Ierse duo The Dubliners decennia geleden, maar wie Jameson heeft geproefd, weet dat de meeste Ierse whiskey ook maar beter in de jar kan blijven.
Nee, Schotse whisky is echte whisky. Zo geliefd, en gemaakt met zulke zuivere basismaterialen die ruim voorhanden zijn in Gods own country : water, gerst, wat gist, turf en verder rust.
Rust, wachten, acht, tien, vijftien, ja soms zelfs meer dan twintig jaar.
Door de werking van het eikenhout van de vaten heel slim, de Schotten kopen voor een habbekrats Bourbonvaten in Amerika en sherry-, madeira- en portvaten in Spanje en Portugal door die werking dus krijgt whisky gratis een mooie, soms robijnrode kleur.
In een mooi glas gedaan, oogt Schotse whisky als een heer van stand.
En door verfijnde technieken niet na te maken in Japan verschilt de ene whisky van de andere. Kenners onderscheiden heel goed een whisky van Islay van die uit de Speyside. Meer of minder turfsmaak, vanille, drop, chocolade en welke andere, soms snobistische vergelijkingen je maar kunt bedenken.
En toch snap ik die Schotse whiskymakers niet. Het laten rijpen is noodzakelijk, zoveel weet ik er inmiddels wel van.
Maar er verdwijnt daardoor wel elk jaar twee procent van het rijpende vocht door de porin van het hout, in de lucht.
Twee procent de Angels share. Het gaat om grote hoeveelheden. Een van de belangrijke leveranciers, Diageo opende in 2010 een nieuwe distilleerderij waar alleen al vijftig miljoen liter whisky per jaar wordt geproduceerd. En dat is maar een fractie van de totale productie in Schotland. Denk je eens in hoeveel de engelen gratis krijgen aangereikt.
Schotten die gratis iets weggeven? Wie wel eens is een distilleerderij is geweest en die grote koperen, uivormige stills heeft gezien, krijgt uitgelegd dat niets verdwijnt tijdens het distilleren. Het product wordt 100 procent afgevangen. Geen milliliter gaat verloren. Maar zodra het in vaten ligt, in grote opslagruimten, achter slot en grendel, laten de makers, kennelijk zonder er een traan om te laten, elk jaar twee procent in de lucht verdwijnen.
Moet je indenken, een whisky van 15 jaar oud Er gaat dus 30 procent rekenkundig iets minder, want twee procent van een kleinere hoeveelheid is dus een kleiner aandeel voor de engelen [reken dat maar eens precies uit na het nuttigen van drie glazen] maar toch een flink deel gaat omhoog. Cadeautje voor de engelen.
Engelen zijn wel kieskeurig trouwens. Angels share hoor ik alleen bij whisky, nooit bij melk!
Geven de engelen een deel van hun aandeel terug? Een dankjewel? In de vorm van regen misschien, iets waar Schotland vaak niet te weinig van heeft. Maar alcohol zit daar niet in. Regen als alcoholvrije whisky
Is er dan nog geen Schot op het idee gekomen om boven de opslagloodsen een opvangapparaat te plaatsen en de opgevangen whisky onder het label No Longer The Angels Share te bottelen? Het lijkt me een gat in de markt en als bijproduct zou je kunnen zeggen, relatief zeer goedkoop.
Terug naar onze hoofdpersoon van het verhaal. Robert Burns. Hij was, getuige de dichtregels aan het begin van mijn verhaal, een liefhebber. Hij ontdekte het op zijn 22ste, toen hij in Irvine was. Hij dichtte, niet vaak maar soms, mr op whisky, zoals deze uit 1787:
A Bottle and Friend
Heres a bottle and an honest friend!
What wad ye wish for mair, man?
Wha kens, before his life may end.
What his share may be o care, man?
Then catch the moments as they fly,
And use them as ye ought, man:
Believe me, happiness is shy.
And comes not aye when sought, man.
Zo wordt, dankzij Robert Burns, whisky literair verantwoord om te drinken. Elk excuus, niet waar.
Wel dan, een toast, waarbij ik u zeg dat John Barleycorn verstaan moet worden als barley, gerst.
Then let us toast John Barleycorn,
Each man a glass in hand;
And may his great posterity
Ne’er fail in old Scotland!”
Ruud F. Witte 2013
Burns Supper Zonnemaire
De haggis voor deze Burns Supper
Haggis bestaat uit een schapenmaag die wordt gevuld met gemalen schapenlever, -tong, -hart en -vet, en met gebakken havermout, uien, en bouillon, en gekruid met peper, piment, cayennepeper en wat zout. Het gerecht wordt opgediend met koolraap (‘neeps‘) en aardappelpuree (‘tatties‘) en niet te vergeten, met een finke bel whisky.
Puffinnest 