2 November is de Internationale dag tegen straffeloosheid (‘impunity’) voor geweld tegen journalisten. In de afgelopen tien jaar zijn meer dan 700 journalisten vermoord. Nog veel meer journalisten over de hele wereld hebben te maken met censuur, intimidatie, ontvoeringen, verdwijningen en folteringen. Slechts een op de tien misdaden tegen journalisten heeft de afgelopen tien jaar tot een veroordeling geleid, blijkt uit cijfers van de VN. Dat betekent dat in negen op de tien zaken de moordenaars ongestraft blijven.
“Plegers van misdaden tegen journalisten beseffen dat zij journalisten kunnen aanvallen zonder zich voor de rechter te hoeven verantwoorden. Dat moet stoppen”, zegt Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited. “Nergens ter wereld zou een journalist zijn leven moeten riskeren om het nieuws te brengen.”
(Tekst organisatie Free Press Live 2016)
Niet voor het eerst grijp ik de gelegenheid aan om even stil te staan bij de donkere kant van mijn vak. Als regioverslaggever kan ik in relatieve vrijheid mijn werk doen. Mar er zijn collega’s die (dagelijks) gevaar lopen als ze verslag doen van misstanden ergens in de wereld. Er niet heengaan en veilig thuis blijven zitten op de bank, is er niet bij. Ze zijn het aan hun vak verplicht om op pad te gaan naar die oorden. Respect daarvoor.
Een van die journalisten die met zijn indrukwekkende verhalen blijft de wereld de open opent, is mijn oud-collega bij AD Groene Hart, Klaas van Dijken. Hij kreeg op Free press Live 216, vanmiddag in Den Haag, de Best Report Award* voor twee artikelen: “Darfur, oorlog zonder einde“, Trouw, 11 april 2015, “En de stad Golo krijste”, Trouw, 7 mei 2015.
Aan het slot van de bijeenkokmst was er een indrukwekkende speech van Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited. Hieronder zijn verhaal, ter overdenking.
,,At the end of this afternoon full of inspiration, sadness, engagement and depth, I am not going to repeat numbers or stress how important this is. You know it is, I know it is. We need to move from words to action. Today I feel the urge to give you some perspectives and I hope we can together unite. This is my call to action.
First of all, we have to stand together and acknowledge our collective responsibility because there is no silver bullet solution. There is no one size fits all safety mechanism. Media houses: tell the stories There is a change needed in media houses. Often reporters hesitate to report about the trouble they have while reporting. In light of what we have heard today, we need to change that. All media houses should report more and in depth about how journalists are murdered and why nothing is done about it. If we don’t report about it and ask for attention to it all the time, how can we expect others to prioritise it?
I give you the example of the Pakistan Press Foundation. They managed to effectively push for the media sector in Pakistan to show solidarity. Media houses agreed that from that moment on every attack on a staff member would be covered by all of them. ‘An attack on one of us is an attack on all of us.’ As a result the media started to do non-stop coverage of cases of violence against journalists that occurred, which resulted in these cases being taken up by authorities and the release of journalists. It ended the cycle of impunity.
I call for the establishment of a trust fund for journalists. You have heard that 95% of the journalists killed are local journalists. Often they are uninsured, and have no access to protective gear and training. We rely on them to bring us the news from those areas we are too scared to go to ourselves. I am calling on everybody here to create an international trust fund to help these colleagues.
Build capacity to prosecute and investigate. When journalists are harmed we often leave it up to them and their colleagues to investigate what happened and pursue justice. So we leave it up to journalist Claudia Duque from Colombia to investigate the murder of fellow journalist Jaime Garzón. She is the only one who bothered and is paying for it dearly. In the end it is the friends, colleagues and family of Stan Storimans who pursue justice.
There is another step needed to end impunity. When prosecution on the ground is lacking, we need an actor to take up this role on an international level. Because in the case of Dutch journalist Stan Storimans the investigation that was undertaken proved beyond doubt that a Russian cluster bomb was the source of the attack. The same goes for the case of Dutch journalist Sander Thoenes, who was killed in 1999 in East Timor. We can with almost full certainty say that three identified soldiers of the Indonesian army were responsible for his killing, but prosecution did not follow. We have to create independent research capacity, international prosecutors and investigative judges, that can handle the investigation after violence against journalists has taken place, when states fail to do so.
Investigate, trial and punish. That is the only way we can break the cycle of impunity. Killing journalists is a war crime, for which we need international prosecution.
My name is Leon Willems, and I stand up for journalists and justice. I will do my utmost to turn these ideas into actions as director of Free Press Unlimited and cooperate with our partners. I invite you to join me today to commit to act to end the impunity for violence against journalists.”
*Best Report Award is de onderscheiding voor de beste buitenlandreportage die is gemaakt met steun van het Postcode Loterij Fonds voor Nederlandse journalisten. De prijs (waaraan een geldbedrag van 10.000 euro is verbonden) is dit jaar voor het eerst uitgereikt en is in het leven geroepen door Free Press Unlimited en de Nationale Postcode Loterij. Het fonds stelt journalisten in staat om reportages over mens en milieu te kunnen maken in ontwikkelingslanden en conflictgebieden.
Klaas van Dijken is freelance journalist. Hij werkt als verslaggever in conflict gebieden en landen met repressieve regimes waaronder Soedan, Zuid-Soedan, Somalië, Afghanistan en Eritrea. Zijn werk is wereldwijd gepubliceerd in kranten, tijdschriften, op website en televisie.
De Most Resilient Journalist Award werd uitgereikt aan de Pakistaanse Journalist Hamid Mir. Hij overleefde meerdere aanslagen op zijn leven, ontvoeringen, arrestaties en aanvallen. Ondanks alles blijft hij in Pakistan om als journalist te blijven werken. Hij zegt het land niet te kunnen verlaten omdat hij daarmee veel jonge Pakistaanse journalisten zou ontmoedigen. Met de Most Resilient Journalist Award wordt een journalist of mediaprofessional onderscheiden die uitzonderlijke moed en doorzettingsvermogen heeft getoond om het nieuws te brengen.
De Nigeriaanse journalist Fisayo Soyombo ontving de Newcomer of the Year- Hans Verploeg Award. Deze award is een erkenning voor een nieuwe talentvolle journalist die heeft laten zien met grote zeggingskracht verslag te kunnen doen. De jury, onder leiding van Inge Brakman, roemde Soyombo om zijn dappere undercoverjounalistiek en zijn vernieuwende aanpak in een land waar corrutie onder journalistiek eerder regel dan uitzondering is.
moet de eerste week van januari maar op tv kijken (als je in het gebied van kabelstichting Rekam woont) of vanaf diezelfde periode op het 
Je kunt niet zeggen dat corruptie slecht is en vervolgens een journalist oppakken die precies daar over schrijft. Dat is tegenstrijdig.”
,,We zien een grotere nadruk op de bescherming van alle journalisten, niet alleen Nederlandse, in het parlement als een steun in de rug,” aldus Ruth Kronenburg, Directeur Operations van Free Press Unlimited. ,,Het is belangrijk dat journalisten door kunnen gaan met hun onmisbare werk, dat de informatiestroom op gang blijft. Juist ook in landen waar persvrijheid onder druk staat.”
Puffinnest 