Categorie: Musea

Voor het eerst van mijn leven een beeld van Michelangelo gezien. En ik hoefde er niet voor naar Florence in Italië, maar naar Haarlem. Daar, op 1,5 meter afstand stond ik oog in oog met ‘Apollo-David’ van de beroemde Italiaanse beeldhouwer.

Een buitenkansje, want de beelden van Michelangelo Buonarroti (1475 – 1564) zijn maar op weinig plekken buiten Italië te zien en voor Nederland is het zelfs de eerste keer.

Dat het juist in het Teylersmuseum in de Noord-Hollandse hoofdstad is te zien, is niet toevallig. Het museum beschikt over meer dan twintig tekeningen van Michelangelo; veel zijn voorstudies voor latere schilderen en beelden.
De Italiaanse tekenaar, schilder, poëet, architect en sculturo (beeldhouwer) wilde het mannelijk (jongens)lichaam zo perfect mogelijk weergeven, dus met de juiste onderlinge lichaaamsverhoudingen, de spieren, billen, schouders, enzovoorts. Zijn specialiteit dus.

Ben al eens eerder in het Teylersmuseum geweest, maar kan me de tekeningen niet herinneren. Voor de tentoonstelling De mannen van Michelangelo (waar een voorbereidingstijd van zeven jaar aan vooraf is gegaan!) zijn ze met bruiklenen uit internationale musea (en zelfs een uit de privécollectie van koning Charles III van het Verenigd Koninkrijk) samengebracht in twee zalen, min of meer gegroepeerd rond het 1,5 meter hoge beeld Apollo-David.

Dubbele naam
Hoewel alles indrukwekkend is om te zien, is het marmeren beeld uit het Museo Nazionale del Bargello in Florence het meest imposant.
De dubbele naam verwijst naar het lange tijd onduidelijk zijn of het nu de Griekse god Apollo moest voorstellen, of de Bijbelse figuur David.
Kunsthistorici gaan er heden ten dage van uit dat het Apollo moet zijn, maar de dubbele naam is behouden.

Bijzonder is, had ik voor ik besloot naar Haarlem te gaan al gelezen, dat het beeld uit circa 1530 niet af is. Zo te zien haalt de jongeman een pijl uit een koker die over zijn schouder hangt. Zie foto boven dit verhaal. Maar pijl en koker ontbreken.

Sixtijnse kapel
Niet verloren gegaan in de loop der eeuwen. Het beeld van wit marmer (een materiaal waar Michelangelo vaak mee werkte) is gewoon nooit afgemaakt. Terwijl Michelangelo aan Apollo-David werkte, kreeg hij de opdracht voor het schilderen van de Sixtijnse kapel (waaronder Adam die met zijn vinger bijna de hand van God aanraakt) in Rome. Een eervollere opdracht.
Als ik weer eens in Rome ben voor een vergadering, toch maar daarheen.

Doet niets af aan de geslaagde tentoonstelling van het Teylersmuseum, dat ik vandaar bezoek met zus E. en een vriendin van haar. En nog net op tijd, want de tentoonstelling is nog tot en met komende zondag te bezoeken.

Twee rondes door de tentoonstelling gedaan, met tussendoor bijpraten onder het genot van een kopje koffie in het gezellige museumcafé. Blij dat ik de tentoonstelling heb bezocht.

Twee musea op één dag. Ja, maar ze zijn in Venlo dan ook op steenworp van elkaar te vinden.

Had al sinds de aankondiging in het Limburgs Museum in mijn agenda gezet dat ik naar de tentoonstelling Bourgondiërs in Limburg wilde gaan. Voel mezelf wel een Bourgondiër als het op lekker eten en drinken (niet noodzakelijkerwijs in die volgorde) aankomt.

De dubbele betekenis van de naam komt goed tot uiting in de tentoonstelling (nog te bezoeken tot eind januari). De oorsprong is te vinden in de tweede helft van de vijftiende eeuw als drie generaties Bourgondiërs: de roemruchte hertogen Filips de Goede, Karel de Stoute en Maria de Rijke de dienst uitmaken in wat we nu de provincie Limburg noemen.

Hun verhalen worden verteld in woord en via audiotour en via prachtige kunstwerken, waaronder mooie schilderijen. Met bruiklenen uit musea als het Louvre, Versailles, Berlijn en het Nederlandse Rijksmuseum.

En ook een uitleen van het Koninklijk Huis: de keten die – toen koningin – Beatrix kreeg bij haar benoeming in 1985 tot lid of ridder in de uit 1430 daterende Orde van het Gulden Vlies..

En op verschillende schilderijen ook aandacht voor St. Joris die als ridder de draak versloeg. Altijd mooi om te zien, want diezelfde heilige met de draak siert ook het herdenkingsmonument voor de Tweede Wereldoorlog in de westgevel van het stadhuis in mijn woonplaats Gouda.

Thematisch
Voor de keten als voor enkele schilderijen andere tentoongestelde werken geldt: dat je ze zelden of nooit in Nederland ziet en al helemaal niet thematisch zoals hier in het Limburgs Museum.

Bijzonder is ook het Banket van de Fazant. Een tafel vol rijk uitgestalde (nep) gerechten op een tafel. Zie foto boven dit verhaal. En je mag aanschuiven. Je mag nergens aankomen, maar toch apart. Je leest op een scherm de grootse eden die ridders aflegden op een levende fazant.

Dat we aan de rijk gevulde tafel de tweede betekenis van Bourgondiërs te danken hebben, wordt wel duidelijk.

Fabeldieren
Het tweede museum dat ik vandaag bezoek: Van Bommel van Dam, is pas begin november op mijn lijstje gekomen. Las in de Volkskrant een verhaal over de expositie Fantastische Wezens. Fabeldieren.

Vooral het tegen de grond geplaatste grote, huilende medusahoofd (fluweel, katoen en schuimplastic) van Susanna Inglada imponeert.

Mooi is ook video met de Lamassu, een moderne weergave van de gelijknamige beschermgod en poortwachter uit het Assyrische rijk. Kunstenaar Wouter Oosterholt baseerde zijn versie op de eind negentiende eeuw door jezuïeten uitgehouwen beeld in een mergelgrot bij Maastricht. In de video (zie onderdaan) ‘wandelt ’de Lamassu door de straten van Maastricht.

Had na binnenkomst in dit museum even in de namen van de tentoonstellingen vergist en belandde eerst bij de expositie Mysterious Universe. Een reis door de kosmos. Ben er snel uitgekeken, de meeste werken kunnen me niet bekoren.

En ook vervelend bij de entree in dit deel van het museum: de vrijwilligster wil me te nadrukkelijk wijzen op wat ik kan zien en lijkt bijna beledigd als ik haar aanbod de brochure mee te nemen afwijs. Zelfs mijn ,,misschien straks’’ brengt daar nauwelijks verbetering in.

Leo Gestel
In een van de ruimtes nog wel geconfronteerd met mijn werk voor AD Groene Hart. Ik kom schilderij tegen van Leo Gestel. Al overleden, maar geboren in Woerden. En over hem, of eigenlijk rond enkele van zijn werken, heb ik verhalen geschreven.

Geen onderdeel van de tentoonstellingen, maar wel een heel leuk bijzonder weetje aangetroffen bij de lift in dit in het voormalige postkantoor ondergebrachte museum. Op de deuren op elke verdieping wordt uitleg gegeven, waarom het zo lang duurt voor de lift arriveert. ,,De lift is niet defect. Hij is relaxed”.

Hieronder een filmpje van een lichtwerk Cosmic Call van Gabriel Lester uit 2015  dat me wèl kon bekoren. Er gebeurt iets vrolijks in in deze video-installatie. En na de in mijn ogen saaie schilderijen is dit een verademing.

En hieronder een deel van de video Lamassu die door de straten van Maastricht wandelt.

Batsers, stuiter, bolder, bonk, bikkel, bull, bam, tienteller, bolleket, reuze bonk, mega reus, super bonk, mammoet, supermega, keizerbonk. Wie zeggen die namen nog iets? Knikkers. Inderdaad. In Museum Cobra in Amstelveen zijn het de kleine versies, maar het spelen ermee is ook voor volwassenen groots.

In het museum, waar ik nog nooit was geweest, zijn ze onderdeel van de tentoonstelling De Cycloop. Zeven kunstenaars zijn er met ieder een installatie die op hun eigen manier ingaat op beweging, mechaniek of kettingreactie met een knikker. 

Bij de entree krijg je één glazen knikker in de hand gedrukt. Die is bestemd voor de installatie van Atelier Van Lieshout die een mens voorstelt. Knikker in de mond. Die gaat via het poepgat naar buiten en verdwijnt in een kist, waarna ie er fijngemalen als glasgruis uitkomt.

De tentoonstelling draait om plezier: om het spel, het raken, het rollen en botsen. Maar ook om te ervaren wat materiaal doet: hoe vorm en zwaartekracht samenwerken, hoe toeval en controle elkaar afwisselen.

Trampoline
Bijzonder is de installatie van  Zoro Feigl. Een groot rond, zwart doek gaat op en neer, heen en weer. Piepkleine knikkers gaan door trillingen alle kanten op. Spontaan, of als ze worden losgelaten door een magneet in het midden. Het heeft wel iets van een trampoline. Heel eenvoudig (hoewel, je moet er maar op komen…), maar je blijft kijken.

Minstens zo leuk is de lange grote houten knikkerbaan, waarbij je zelf de knikkers in de juiste positie kunt brengen om ze naar beneden te laten razen. Ja, een tentoonstelling waar je je handen niet achter de rug hoeft te houden.

Was nog nooit in dit museum geweest, laat staan in Amstelveen. Maar het is de gemeente waar ik paar dagen heb overnacht in verband met een internationale vergadering in Amsterdam. En als pensionado kun je op donderdag al vroeg die kant uitrijzen, koffer in hotel te droppen en dan naar het museum te gaan.

Wie de knikkerbanen zelf wil aanschouwen en wil spelen, kan nog tot medio januari terecht in Museum Cobra.

Kort filmpje van enkele van de installaties in het museum:

Was al eens eerder in het Koninklijk Paleis in Amsterdam geweest. Leuk om de mooie vertrekken te zien, maar het meest onder de indruk was ik toch van de beelden die het paleis domineren. Niet in de laatste plaats de Vierschaar. Nu met de tentoonstelling over de ‘huisbeeldhouwer’ Artus Quellinus me verdiept in de erken.

De tentoonstelling in de ruimten rond de Burgerzaal, biedt een fraai overzicht van de ontwerpen of voorstudies en toonmodellen in terracotta en de uiteindelijke werken. En daar blijft het niet bij, In de overzichtstentoonstelling rond Quellinus (1609 – 1668) zijn ook topstukken uit musea, kerken en privécollecties uit tal van landen bijeengebracht.

Niet alleen veel kleine werken of ontwerpen zijn te bezichtigen. Bijzonder indrukwekkend zijn de meer dan manshoge topstukken. Zoals het heiligenbeeld van Petrus (met omgekeerd kruis en de kraaiende haan) uit de Antwerpse St.-Andrieskerk en de fontein van Pallas Athene uit Museum Kurhaus Kleve. Het was een cadeau van het stadsbestuur van Amsterdam aan prins Johan Maurits. Ze sierde als fontein zijn park in Kleef (Kleve).

Belangrijkste beeldhouwer
Wat van ver komt is lekker, maar het leukst vind ik vandaag toch de tientallen terracotta (gebakken klein) voorstudies (‘bozzetto’) voor de beelden die in het paleis te zien zijn.

Quellinus heeft ze niet voor het paleis gemaakt, maar voor het stadsbestuur van Amsterdam, want het monument op de Dam (van de hand van architect Jacob van Campen) had van oorsprong de functie van stadhuis.
Het stadsbestuur wilde pronken met zijn functie en gaaf Quellinus zo te zien de vrije hand. Niet verwonderlijk. Hij was zowel in Vlaanderen – waar hij vandaan kwam – als in de Nederlandse Republiek de belangrijkste beeldhouwer van zijn tijd. 

De tentoonstelling is mooi opgezet, want een aantal van die voorstudies zijn geplaatst bij de uiteindelijke marmeren beelden in het paleis. Zoals dat van Saturnus die zijn zoontje vasthoudt (en daarna zou opeten omdat voorspeld was dat hij door een van zijn kinderen zou worden gedood). Een schilderij met hetzelfde thema van Peter Paul Rubens diende als inspirtatie.

In een vitrine is het toonmodel te zien en een zachte schijnwerper attendeert de bezoeker op het uiteindelijk resultaat in de muur er achter.

Mooie uitleg ook bij een aantal werken als het gaat om de inspiratie van Quellinus. Zo is het Salomonsoordeel (in de Vierschaar, waarover straks meer) ter herleiden naar een schilderij dat Peter Paul Rubens maakte voor het stadhuis van Brussel. Wel met een aanpassing. In Rubens’ schilderij zit koning Salomo links en kijk je schuin in de scene. Quellinus ‘draaide camera’ en zette Salomo in het midden.

Afgeknipt haar
Als je de werken van Quellinus ziet, snap je wel waarom het Amsterdamse stadsbestuur destijds (rond 1650) het oog op hem heeft laten vallen. De personages en (fantasie)dieren, of ze nu groot zijn of klein, lijken je echt aan te kijken, of zo uit een muur te stappen. Ontroerend mooi.

En hij had oog voor details. In het beeld Simson en Delila (de vrouw in het Bijbelverhaal die Simsons lange haar  afknipt zodat hij zijn kracht zou verliezen), zie je op de grond het afgeknipte haar liggen…

‘Het licht der beelthouwerye onzer eeuwe’, zo noemde de dichter Joost van den Vondel zijn tijdgenoot. Vondel vergeleek hem zelfs met Phidias, de beroemdste beeldhouwer uit de Griekse oudheid.

Het paleis heeft aan werken van Quellinus niet te klagen. Voor wie de naam toch niets zegt, kent wel het van buiten altijd zichtbare beeld van zijn hand: Atlas die de wereld draagt, hoog boven op het dak van het paleis.

Het meest indrukwekkend binnen is toch wel de Vierschaar, beneden. De Vierschaar was de ruimte waar in een publieke ceremonie de doodstraf werd uitgesproken. Tegen de achterwand geven drie grote reliëfs voorbeelden van goede rechtspraak. Hoogtepunten zijn de levensgrote vrouwenfiguren die Straf en Berouw verbeelden en de dramatische reliëfs, waaronder het eerder genoemde Bijbelse verhaal Zie de foto boven dit verhaal.

Het Oordeel van Salomo:
>> Twee vrouwen die samen in een huis woonden, hadden ongeveer gelijktijdig een zoon gekregen. De ene baby was gestorven. Beide vrouwen eisten het levende kind op. Ze vroegen Salomo een oordeel te vellen. Er was geen mogelijkheid om aan te tonen wie de waarheid sprak. Salomo stelde voor het levende kind in tweeën te hakken en de helften eerlijk te verdelen. De ene vrouw was bereid dat te aanvaarden, de andere maakte bezwaar en zei dat ze het kind liever levend in handen van de andere vrouw zag. Salomo concludeerde dat de tweede vrouw de echte moeder was en gaf haar het levende kind.<<

Dodenmasker
De werken van Quellinus worden omgeven met dat van zijn leerlingen, onder wie Rombout Verhulst. Van hem is onder andere het gipsen doodsmasker van Michiel de Ruyter te zien, dat hij als voorbeeld gebruikte voor het praalgraf voor de zeeheld in de Nieuwe Kerk in Amsterdam, pal naast wat nu het paleis is.

Quellinus blijkt een belangrijke inspirator te zijn geweest voor de beeldhouwkunst in de tweede helft van de zeventiende eeuw in wat toen heette de Republiek der Nederlanden en daarbuiten.

Dit alles zelf zien? De tentoonstelling Artus Quellinus, beeldhouwer van Amsterdam is nog te bezoeken tot het einde van deze maand. Een aanrader. De Museumkaart is geldig.

Nostalgische treinrit vandaag. Nee, geen stoomtrein, maar de ‘Muis’, de trein waarmee ik midden jaren zeventig dagelijks pendelde van Gouda naar Amsterdam.

Vorig jaar me best vermaakt bij de Open Treinendagen van het Spoorwegmuseum, dus bij het zien van de aankondiging besloten weer te gaan. En hé, nog een extra onderwerp op het bulletin: een treinrit van het Spoorwegmuseum naar Amersfoort en terug.

Het blijkt te gaan om een treinstel van de Mat ’46, elektrisch materieel dat vanaf 1946 is gebouwd. Bijgenaamd Muizenneus, vanwege de spitse neus.

Kende ze wel als kind, als we als gezin eens naar opa en oma in Rotterdam (mijn geboortestad) gingen. En ik herinner me een vakantie met mijn ouders en zus naar Valkenburg (Limburg) via Utrecht. Opstappen in Gouda en blijven zitten tot de eindbestemming.

07.10 uur
Maar de dagelijkse ritten kwamen vanaf oktober 1975, in het begin van mijn journalistieke carrière in Amsterdam. De rechtstreekse trein naar de hoofdstad voerde (en nog steeds) via Woerden en Breukelen naar Amsterdam CS. Stipt vertrek om 07.10 uur.

Het betekende wel twee extra stops in de weilanden. fly-overs voor treinen bestonden nog niet, of nauwelijks. Dus om ter hoogte van Harmelen linksaf richting het spoor naar Amsterdam te gaan, moest gewacht worden op het passeren van een tegemoetkomende trein uit Utrecht. En verderop gebeurde dat nog eens, om op het spoor van Utrecht naar Amsterdam te komen. Elke dag moest het boemeltje hier wachten.

Roken
Het was de tijd dat er nog gerookt mocht worden in de trein (en dat gebeurde ook), maar gelukkig konden de raampjes in de Mat ’46 open… Het uitzicht bleef elke dag hetzelfde, alleen de seizoenen veranderden. En gelukkig had je de zwart-wit foto’s van steden en dorpen aan de wanden van de coupés.

Nadat ik mezelf een auto had aangeschaft (dat klinkt heel wat, maar het was de oude Daf 55 van mijn vader), pakte ik nog maar sporadisch de trein naar Amsterdam.

Maar vandaag dus weer een ritje met treinstel 273. In Amersfoort mocht je kwartiertje uitstappen om foto’s te maken van het exterieur. Maar dat had ik in Utrecht al gemaakt. In afwachting van de terugreis dus maar volop alle details van het interieur weer in me opgenomen.

Het exterieur wijkt wel af, ontdekte ik. ‘In mijn tijd‘, was de trein groen, met alleen een gele bies op de neus. Maar oorspronkelijk en ook deze museumtrein heeft een rode bies. Het mag de pret niet drukken. Pure nostalgie. Niks mis mee.

Aangestoken door lovende door voorverhalen recensies in kranten, vanochtend koers gezet naar Amsterdam voor de tentoonstelling Van Rembrandt tot Vermeer, meesterwerken van The Leiden Collection. Prachtige schilderijen, wel iets teveel portretten voor mij en ook te druk.

The Leiden Collection is een collectie kunstwerken uit de zeventiende eeuw van niet alleen Rembrandt en Vermeer, in privé bezit van de Frans-Amerikaanse zakenman en verzamelaar Thomas Kaplan en zijn vrouw Daphne.

Geen verzameling die gedoemd is te verblijven in kluizen om zodoende onttrokken te blijven aan het oog van kunstliefhebbers. Het echtpaar wil juist dat het publiek kennis kan nemen van de vele werken die ze in bezit hebben.

Voor de tentoonstelling in H’Art Museum (voorheen Hermitage) in Amsterdam zijn van de circa 250 werken de collectie van de Kaplans telt er achttien (waaronder 1 tekening van Rembrandt) van onder andere  Gerard ter Borch, Caspar Netscher, Ferdinand Bol en Paulus Lesire.

Tijdsbeeld
Een fraai overzicht, mooi gerubriceerd en per schilderij een duidelijk uitleg over de makers (bijvoorbeeld dat Rembrandt de basis heeft gelegd en zijn leerlingen het hebben afgemaakt), het tijdsbeeld en een verwijzing naar details. H’Art heeft er echt werk van gemaakt de werken uit de Leiden Collection goed over het voetlicht te brengen bij de bezoeker.

Domper voor mij vandaag is wel dat het ondanks een tijdslot waar het museum mee werkt, het toch weer druk was en je niet te lang vlak voor een schilderij kon blijven staan om alle details tot je te nemen. En behalve portretten had ik nog wel wat meer werken willen zien. Bijvoorbeeld, als de collectie die telt, landschappen, enzovoorts.

Dat laatste kan ik niet zo snel achterhalen. Aan het eerste kan ik wel wat aan doen. De tentoonstelling is nog tot in de loop van augustus te bezoeken.
Dus ik hoop dat tegen die tijd het nieuwe er een beetje van af is en ik de schilderijen in alle rust, of in elk geval in meer rust kan bewonderen. Een herbezoek is de tentoonstelling Van Rembrandt tot Vermeer, meesterwerken van The Leiden Collection zeker waard.

Hieronder een filmpje met een aantal van de werken op de tentoonstelling.