Categorie: Musea

Fotograferen verboden. Dat hoor je niet vaak meer in musea. Vandaag werd ik er bij de entree in Museum Arnhem wel op gewezen. Vermoedelijk vanwege de inhoud van de tentoonstelling Kunst in het Derde Rijk, verleiding en afleiding.

Tijdens geschiedenislessen op school gaat het bij de Tweede Wereldoorlog vooral om gevechten, de bezetting door de nazi’s. Nooit aandacht voor de kunst die in de jaren dat Hitler aan de macht was op grote schaal werd geproduceerd. Geen toeval want, zo klinkt het in een Duits propagandafilmpje dat in de tentoonstelling wordt getoond klinkt het: ,,want de Fuhrer is zelf ook een groot kunstenaar’’.

Geen vrije kunst, want wie als kunstenaar actief wilde blijven, moest wel aan de naziregels voldoen. En dat deden dus meer dan tienduizend kunstenaars.

Dus veel Arische lichaamskenmerken. Blond, gespierd positieve gezinsschilderingen, het mooie alledaagse leven. Ook schilderijen waarbij kunstenaars zich hebben laten inspireren door Nederlandse schilders, zoals Rembrandt en Israëls.

Geniepig
Lieflijk, zodat het niet op propaganda lijkt. Zo zijn er weinig hakenkruisen te zien. Geniepig hoe de oorlog via kunst werd verkocht, werd in een toelichting in een krantenartikel naar aanleiding van de tentoonstelling gezegd. Alles voor de nazipropaganda dus. Ze werden in de oorlogsjaren niet alleen uit Duitsland getoond, maar ook in Nederland, in het Rijksmuseum bijvoorbeeld en in het Mauritshuis.

Na de oorlog hebben de Amerikanen veel van de tienduizenden nazikunstwerken in beslag genomen en in depots opgeborgen. Zo’n achtduizend zijn sinds de jaren tachtig terug in depots van twee Duitse musea. In Museum Arnhem is nu een kleine selectie (toch altijd nog negentig werken) nu voor het eerst (weer) te zien. Misschien om verheerlijking door fout publiek te voorkomen, mogen er geen foto’s worde gemaakt.

Al met al een unieke tentoonstelling die het waard is om te bezoeken. En een waarbij een aantal werken je tot nadenken zet. Wie de schilderijen en beelden met eigen ogen wil zien: de tentoonstelling is nog tot en met zondag 24 maart te zien.

Beeldentuin
Het was deze donderdag prachtig weer, dus ook nog even genoten van het schoons in de Beeldentuin van het museum. Heel fraai en zeker opvallend is het 3,5 meter hoge beeld ‘Asis Rafiki’ (zonnevriend) van Monika Dahlberg dat in opdracht van het museum is gemaakt.

Ook de pingpongtafel van kunstenaar Louie Cordero is leuk. En die mag gebruikt worden. Batjes en pingpongballen zijn te leen bij de balie in het museum.

Dáááág, tot over acht jaar

In de kerstvakantie een kansloze missie, vanochtend in een relatief rustig Rijksmuseum van Marten en Oopjen genoten voor deze schilderijen van Rembrandt voor van acht jaar naar Frankrijk vertrekken. 

Het zijn de enige twee personen/opdrachtgevers die door Rembrandt ‘ten voeten uit’ zijn geschilderd, dus van top tot teen. Immens grote doeken ook. Op een foto, zoals hierboven en in dit verhaal al indrukwekkend, maar er gaat niets boven het echie.

Heb er de afgelopen paar jaar al vol bewondering naar zitten kijken in het Rijksmuseum. Het verveelt nooit. Dat geldt natuurlijk ook voor de andere werken (niet alleen van Rembrandt) in de Eregalerij van het museum in Amsterdam.

Zo mooi en zo vol details als het bijvoorbeeld gaat om schaduw en licht. Elke keer als ik op hert bankje zit in dit deel van de grote, hoge zaal van ‘het Rijks’, ontdek ik wel iets nieuws. En als ik het zelf niet ontdek, word ik er wel op gewezen door de museumapp op mijn telefoon.

Daags na Kerst 2023 nam ik al een kijkje toen ik vernam dat de beide in 1634 geschilderde werken voor acht jaar naar het Louvre gaan. OK, als ik ze de komende jaren wil zien, kan ik natuurlijk naar Parijs gaan, maar Amsterdam is dichterbij en de Museumkaart is niet geldig in Frankrijk… Dus: dáááág, tot over acht jaar. Dan keren ze – ook voor acht jaar – terug.

Ochtenduren
Waar ik alleen geen rekening mee had gehouden is dat het in de kerstvakantie stervensdruk is in het Rijksmuseum. Constant mensen die voor me langs lopen en lang blijven staan, zodat het uitzicht op de schilderij me wordt ontnomen. Foute keuze dus. Een bewaker in de zaal adviseerde me buiten na de vakantie en dan vooral in de ochtenduren te komen. Het kon nog, want Marten en Oopjen verhuizen pas eind januari/begin februari.

Goed advies, want tot het aan het einde van de ochtend aanzienlijk drukker wordt met schoolklassen, heb ik vandaag een uur in relatieve ust kunnen genieten van de beide schilderijen.

En, een kwartslag draaiend, ook van de Vaandeldrager (foto hier links), het schilderij van Rembrandt waarover deze week op televisie een documentaire was te zien.

Daarna nog even een kijkje genomen bij de recent verworven kleine, uit 1635 daterende portretten van de Leidse stadsloodgieter annex leidekker Jan Willemsz van der Pluym en zijn vrouw Jaapgen Caerlsdr. Niet in de Eregalerij, je moet zelfs even zoeken. Dus daarom misschien beduidend minder belangstelling dan voor Marten en Oopjen. Toch wonderschone schilderijtjes; de zoektocht waard.

Kortom, een welbestede ochtend.

Het is vakantietijd voor mij, dus tijd voor leuke uitjes. Deze week twee musea bezocht in verband met fraaie tentoonstellingen.

Brueghel de Familiereünie in het Noordbrabants museum in Den Bosch. Een mooie overzichtstentoonstelling van de verschillende (Pieter) Brueghels die twee eeuwen lang van grote invloed zijn geweest op de schilderkunst in de Lage Landen.

Het museum heeft zelf een aantal werken van de verschillende Brueghels (zoals het fantastisch werk waarin wel 100 spreekwoorden zijn verwerkt), maar voor de tentoonstelling zijn ook doeken geleend uit andere musea in Nederland en daarbuiten en uit particuliere collecties. Zoals onder andere De bedelaars van Pieter Brueghel de Oude (uit Musée du Louvre in Paris), Bloemenvaas met juweel, munten en schelpen van Jan Brueghel de Oude (uit de Pinacoteca Ambrosiana in Milaan) en De dronkaard in de varkensstal geduwd van Pieter Bruegel de Oude (uit een particuliere collectie in New York).

De tentoonstelling besteedt niet alleen aandacht aan de mannelijke Brueghels, maar ook aan de vrouwen uit de dynastie. Wie waren zij, wat was hun rol in het succes van de familie? Dat geldt onder andere voor Mayken Verhulst, een van de belangrijkste vrouwelijke kunstenaars uit haar tijd én een slimme zakenvrouw, mentor, kunstenaarsdochter, leraar, echtgenote, schoonmoeder en grootmoeder, wordt verteld in de verhalen links en rechts van de schilderijen.

De tentoonstelling is zo indrukwekkend, dat één bezoek niet volstaat. Gelukkig is die nog tot begin januari te bezoeken, dus ik ga nog wel een keer naar Den Bosch toe.

Oud-katholieke kerk Gouda

Het tweede museumbezoek deze week is aan het Catharijneconvent in Utrecht. Daar is de tentoonstelling Fashion for God, met veel prachtige kazuifels, koorkappen en andere katholieke kerkelijke gewaden.

Ook hier geldt weer dat het museum in Utrecht zelf over een aantal van die mantels, maar er zijn er ook ‘geleend’ voor de expositie. En dan vooral die uit de oud-katholieke kerk in de binnenstad van mijn woonplaats Gouda, die in Museum Gouda worden bewaard.

De samenvoeging van alle kleurrijke en rijk versierde kazuifels en dergelijke maken het tot een zeer indrukwekkende tentoonstelling. Een aanrader.

Vorstelijk bezoek gebracht vandaag aan onze hoofdstad: het Paleis op de Dam. Je kunt daar –behoudens gesloten deur voor zeer belangrijke gasten – als onderdaan gewoon terecht. Een aanrader.

Ben natuurlijk lopend en vooral met de tram decennialang langs het paleis gekomen, maar nooit het idee gehad dat je naar binnen kunt. Leerde een paar weken geleden dat buiten die perioden je als bezoeker naar binnen kunt. Zelfs de Museumjaarkaart is geld.

Had wel enige scepsis. Het is niet zomaar een museum. Het is een werkend paleis.

OK, de koning en koningin overnachten er niet regelmatig, maar er zijn officiële ontvangsten, zoals staatsbezoeken en de beroemde balkonscene na de ondertekening van de abdicatie van de aftredende vorst.. Dus wat kun je wel en wat kun je niet zien.

OK, de keuken beneden waar de tig gangen menu’s voor de vorstelijke gasten worden bereid, kom je niet in, maar wel de ruimten die er toe doen. Het paleis was ooit het stadhuis van Amsterdam.
Uit die periode en ook uit de tijd van koninklijk paleis valt genoeg te zien in de kamers, de schilderijen, marmeren beelden, plafond-schilderingen en noem maar op. Vergaap je aan Atlas in de grote, indrukwekkende Burgerzaal.

En je ziet hoe een kamer er in de oorspronkelijke setting uitziet en hoe voor bij een officiële overnachting het kleine oude bed wordt vervangen door een ‘kingsize’ moderne versie. Je loopt hier echt door eeuwen historie van de stad en het koninkrijk.

Kunstschatten
Van de scepsis is na het bezoek niets overgebleven. Een bezoek aan het paleis (geen bezit van de koning zoals je bij die benaming zou denken, maar van de staat!) is zeer leerzaam zowel qua geschiedenis als qua kunstschatten. De fraaie klokken, schilderijen, lambrizeringen, veel meubilair in Empire stijl… het is allemaal vanwege de rijke historie die hier samenkomt, een lust voor het oog.

Zoals ik wel meer heb met musea is één bezoek niet genoeg. Er valt zoveel te zien en te leren dat je er tweede, misschien wel een derde keer heen moet.

O, en als jij ook besluit er heen te gaan, neem dan voor de (gratis) audiotour mee. Die geeft niet alleen een zeer goede uitleg over de verschillende ruimten in het algemeen, maar ook over details in schilderijen, klokken en andere interessante details van dit wonderschone Paleis op de Dam.

Bekijk in het korte filmpje hieronder nog enkele foto’s.

Werken van Vincent van Gogh uit de laatste maanden van zijn leven vlakbij Parijs bijeengebracht in een tentoonstelling in het Van Gogh museum.

Ben al paar keer eerder naar het Van Gogh museum in Amsterdam geweest, omdat ik steeds weer geniet van de werken van Van Gogh. Met de tentoonstelling Van Gogh in Auvers heeft het museum meer gedaan dan een aantal werken van de schilder opnieuw gerangschikt. Er zijn werken te zien uit andere musea en uit particuliere collecties.

Bijzonder zijn de acht schilderijen uit Musée d’Orsay in Parijs, die normaal gesproken niet worden uitgeleend. Dan gaat het onder andere om doeken die dat museum heeft verworven uit de nalatenschap van Paul Gachet, een nazaat van dokter Paul Gachet uit Auvers, met wie Van Gogh goed contact had. De arts hield ook een oogje in het zeil als het ging om de gezondheid van de schilder.

Revolver

Vincent van Gogh heeft maar kort gewoond in Auvers-sur-Oise, niet ver van Parijs. Hij kwam er aan op 20 mei 1890 en stierf er op 29 juli van dat jaar, nadat hij zichzelf met een revolver in de borst had geschoten.

Na ontslag uit de psychiatrische inrichting in Saint-Remy zocht Van Gogh een rustige plek om zich weer op het schilderen te storten. Liefst niet te ver van Parijs, daar woonde zijn broer Theo. Die vond dokter Gachet, gespecialiseerd in melancholie, bereid om een oogje in het zeil te houden terwijl Vincent verder herstelde.

Al snel raakten de twee bevriend en schilderde Van Gogh vele uren in de tuin. Hard werken; dat was de beste manier om zijn ziekte op afstand te houden, drukte Gachet hem op het hart.

Een depressieve kunstenaar aan het werk hier? Nou, hij schilderde er op los hier, leert de tentoonstelling; zo’n zeventig stuks in die zeventig dagen. Vijftig zijn er tot begin september te zien in het museum in Amsterdam. Geen sombere voorstellingen. De schilderijen tonen veel kleur en de levenslust spat er van af. Van Gogh was kennelijk zeer onder de indruk van het dorp en vooral van de omringende natuur.

Bijbels karakter

Er hangt één schilderij met een Bijbels karakter: Maria die de dode Jezus beweent. Dat heeft Van Gogh niet hier geschilderd, maar al in Saint-Rémy. Het is zijn versie van een schilderij van Eugène Delacroix. Het hing in Auvers vermoedelijk ‘troostend’ in zijn kamer.

De vriendschap tussen schilder en arts kwam Gachet niet slecht uit. Hij was zelf amateurschilder en kunstverzamelaar. Vandaar de vele werken van Van Gogh die in het bezit kwam van hem en zijn familie.

Van Gogh was niet de enige schilder die veel tijd doorbracht bij Gachet. Wie het huis van de dokter in Auvers nu bezoekt, krijgt al snel de indruk dat het er een zoete inval was voor kunstenaars, onder wie Paul Cézanne.

Eén schilderij is niet te zien: Stilleven, vaas met madeliefjes en klaprozen. Het is een van de laatste schilderijen dat hij maakte voor zijn dood. Het werd werd negen jaar geleden geveild voor bijna 62 miljoen dollar (66 miljoen euro) in New York. Maar de koper bleek niet de koper. En het schilderij is spoorloos.

Ik vind de tentoonstelling zo mooi, boeiend en leerzaam dat ik deze zomer vast nog een keer naar het Van  Gogh Museum ga om de onder te dompelen in de schoonheid van al die schilderijen uit de laatste maanden van het leven van Vincent van Gogh. En ik raad het de lezer van mijn weblog ook aan.

Laatste museumbezoek deze week: het Mauritshuis in Den Haag. En niet zonder reden. Hier is een overzichtstentoonstelling van werken van Jacobus Vrel, qua stijl een voorganger van Johannes Vermeer.

Vermeer (1632 – 1675)is bekend. Als je zijn naam niet kent, ken je wel zijn schilderij Het Straatje van Vermeer, of zijn verstilde binnenhuizen om er maar een paar te noemen.
Maar Vrel (1640 – 1660) deed hetzelfde al jaren voor hem. En nu is een selectie ervan te zien in het Mauritshuis in Den Haag in de tentoonstelling Vrel, voorloper van Vermeer.

Vrel werkte in het oosten van het land, vermoedelijk in en rond Zwolle, want enkele van zijn schilderijen tonen straatjes uit deze Overijsselse hoofdstad.

Pech voor hem. Anders dan over Vermeer is er over Vrel heel weinig bekend. Een aantal van zijn werken werd door kunsthistorici en veilinghuizen (en oplichters?) zelfs toegeschreven aan Vermeer of tijdgenoot Pieter de Hooch.

Internationaal dendrochronologisch onderzoek (onderzoek naar de jaarringen van de houten lijsten), leerde dat doeken die aan Vermeer of De Hooch onmogelijk van die twee konden zijn.

Ooievaarsnest

Leerzame tentoonstelling. Niet alleen om iets te weten te komen over de schilder, maar ook over de werken zelf. Dat hij een straatje meerdere keren schilderde, soms met een kleine aanpassing. Zoals in werken van de Waterstraat in Zwolle, afkomstig uit de Kunsthalle in Hamburg.

In de tentoonstelling hangen er twee naast elkaar. In de ene (links op de foto boven dit verhaal) is op een dak een ooievaarsnest te zien, op de andere een schoorsteen. Technisch onderzoek op het doek leert echter dat Vrel er eerst ook een ooievaarsnest op had geschilderd, zich mogelijk heeft bedacht om er daarna een nieuwe touch aan te geven…

Net als bij de tentoonstelling van Vermeer in het Rijksmuseum, biedt ook deze expositie de kans om werken te zien die je anders vermoedelijk nooit zult zien, al is het maar omdat ze van ver zijn gekomen. Zoals het mooie schilderij Vrouw bij een venster (het enige schilderij van Vrel met een jaartal: 1654), dat aan het Mauritshuis is uitgeleend door het Kunsthistorisch museum in Wenen.

In kranten of tijdschriften had je vroeger een quiz: Zoek de verschillende. Daar heeft het wel iets van weg.

En nog iets moois. Menig schilder zetten zijn naam links- of rechtsonder op het doek. Vrel deed het anders. Hij schilderde een op het oog achteloos bijvoorbeeld op straat gegooid stukje papier en schilderde daarop zijn naam of initialen, leert de toelichting in de tentoonstelling.

Modern Meisje met parel

En als ik toch in het Mauritshuis ben, moet ik ook weer even langs bij het Meisje met de parel, van Johannes Vermeer uit 1665, Net weer terug uit het Rijksmuseum, waar het enige tijd hing als onderdeel van de al genoemde grote overzichtstentoonstelling over Vermeer.

Het Haagse museum heeft er iets moois aan toegevoegd. Een internationale oproep aan kunstenaars en wie maar wil of een eigen versie van dit beroemde schilderij te maken: My girl with a pearl.

Het heeft verrassende resultaten opgeleverd uit binnen- en buitenland. Fraaie foto’s, maar ook versies in wol en andere kunstvormen. Verrassend en mooi om te zien hoe zo’n beroemd schilderij velen heeft geïnspireerd. Afbeeldingen zijn te zien op de Instagrampagina van het Mauritshuis.

De overzichtstentoonstelling van de schilderijen van Johannes Vermeer in het Rijksmuseum is een lust voor het oog. Nooit eerder waren zoveel van zijn werken bij elkaar te zien. En het zal vermoedelijk ook nooit meer gebeuren.

Ben een van de ruim 450.000 mensen die het is geluk een kaartje te bemachtigen, want vanaf het moment dat ‘het Rijks’ de tentoonstelling bekendmaakte, was er een run op tickets. Zoveel belangstelling zelfs dat er extra kaarten in omloop kwamen en het museum zelfs een groot aantal avonden open is voor publiek. Maar met 450.000 kaarten was de grens bereikt.

Hoeveel dus heel veel belangstelling, is het bekijken, neem bewonderen van al die schilderijen goed te doen. Bezoekers blijven niet te lang staan bij een doek. Net als ik bewonderen ze een schilderij, maken een foto en lopen door. Het Rijksmuseum helpt de drukte in de zalen te beteugelen door schilderijen op gepaste afstand van elkaar te tonen. En nog een voordeel: de doeken zijn op thema gerangschikt.

Rode hoed

Je mag niet te dichtbij komen bij een doek, maar dicht genoeg om details op een schilderij waar te nemen. Zo indrukwekkend! En soms zijn er maar twee kleine portretten (zoals het Meisje met de rode hoed) op een donkere muur geplaatst. Dat maakt dat zo’n werk extra tot zijn recht komt.

De Delftse17-eeuwse schilder Johannes Vermeer (1632 – 1675) maakte in totaal 37 werken en daarvan hangen er nu 28 in het Rijksmuseum. Negen werken zwerven dus nog over de wereld. Niet gelukt om ze hierheen te halen. De eigenaar wilde niet meewerken of soms is niet eens bekend waar een schilderij zich bevindt op de wereld.

Tot de bekendste werken van Vermeer behoren Het melksmeisje, Gezicht op Delft, en Meisje met de parel. De laatste is nu niet meer te zien in het Rijksmuseum, want het Mauritshuis waar het doek thuishoort, had het zelf nodig voor de vele toeristen die in de zomer dit Haagse museum bezoeken.

Gouden Eeuw

Aan de ene kan vind ik dat niet erg. De Vermeers uit het Mauritshuis en het Rijksmuseum zelf heb ik vaker gezien. Ik kon ze vandaag dus eigenlijk wel overslaan. Jammer is het toch wel, omdat je bij de grootste Vermeertentoonstelling ooit juist zoveel mogelijk doeken van deze schilder uit de Gouden Eeuw bijeen wilt zien.

Ik zal je niet vermoeien met een uitleg van elk schilderij dat ik heb bekeken. Wel dat door de beschrijvingen aan de wanden je merkt waar alle schilderijen vandaan zijn gekomen voor deze expositie. Uit ‘mijn’ Schotland het doek Christus in het huis van Maria en Martha, uit de National Galeries of Scotland in Edinburgh.

En verder afkomstig uit het Louvre in Parijs, Berlijn, Dresden (Brieflezend meisje bij het venster), Frankfurt, Dublin, Tokyo, Londen, New York (Soldaat en het lachende meisje uit de Frick Collection, zie foto boven dit verhaal en de Allegorie van het katholieke geloof uit het Metropolitan Museum of Art) en Washington.

Elk schilderij is uniek qua compositie, thema en kleur. Een lust voor het oog allemaal. Al ben ik geen kunstkenner, door de schilderijen bijeen te zien kun je de schilder een klein beetje doorgronden.
Vermeer stelt niet teleur. Het Rijksmuseum trouwens ook niet.

Bij toeval ontdekt, in museum dat ik al vaker heb bezocht: de tentoonstelling hiphop, jazz, soul & funk. Wat die muziekstijlen met oudheden te maken hebben? Nou, veel zo blijkt.

De tentoonstelling Kemet in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is zeer leerzaam. Kende de muziekstijlen wel van naam (al behoren ze op jazz na niet tot het genre dat ik beluister) en heb ook de Egyptische schatten van het museum eerder gezien, maar de combinatie van de twee is nieuw.

Verschillende artiesten van Miles Davis en Sun Ra tot Beyoncé en Rihanna en The Modern Jazz Quartet hebben zich in hun eigen naam of in de titel van hun muziek laten inspireren door de verbeeldingen van het oude Egypte en Nubië, of eigenlijk Kemet.

Ramses

Zowel Beyoncé als Rihanna liet zich afbeelden als de Egyptische koningin Nefertiti, rapper Nas stond als farao Toetanchamon op de cover van zijn legendarische album I am… 
In de jaren 90 van de vorige eeuw speelde acteur Eddie Murphy de farao Ramses in de videoclip bij Remember the Time, en op bijna alle platenhoezen van de band Earth, Wind & Fire uit die tijd is iets oud-Egyptisch te zien. Artiesten als Lauryn Hill en KRS-One rappen over de Egyptische oudheid.
Deze oud-Egyptische thema’s gaan terug tot de jaren vijftig van de vorige eeuw, toen de jazzmuzikant Sun Ra en zijn Arkestra een combinatie maakten van jazz.

De artiesten omarmen en claimen deze oude Afrikaanse culturen om uitdrukking te geven aan verzet, empowerment en spirituele heling. Vaak grijpen ze terug op de naam die de Egyptenaren zelf aan hun land gaven: Kemet, ‘het zwarte’, een verwijzing naar de vruchtbare grond langs de Nijl.

Koptelefoons

Muziek heeft de hoofdrol in de tentoonstelling. Met videoclips, audiofragmenten (er staan verschillende bankjes met aan haken koptelefoons waarop de muziek en een korte uitleg te horen zijn), concertregistraties, foto’s en talloze albumhoezen wordt het verhaal verteld van bekende en minder bekende muzikanten en hun band met het oude Egypte.
Muzikant Typhoon maakte een audiotour bij de tentoonstelling, en rapper Nnelg laat in een nieuwe track horen wat zijn band met het oude Egypte en Nubië is. Niet te missen in de tentoonstelling is de gouden sculptuur van rapper Nas als koning Toetanchamon.

Klik hier voor de museumpagina over de tentoonstelling. Scrol naar beneden voor de Playlist waarop een aantal muziekstukken is te horen. Of zoek Rijksmuseum van Oudheden op Spotify en kies daarin voor Kemet. Er zijn twee lijsten van die naam. De ene is gemaakt door scholieren. Je moet de andere hebben. En binnen die lijst moet je zeker doorklikken naar het album Pyramid van The Modern Jazz Quartet. Dat album stond bij mij thuis aan tijdens het tikken van dit verhaal…

Vandaag met zus Y naar Openluchtmuseum geweest. Niet voor het eerst, maar bezoek blijft boeiend.

Filmpje: