Het hemelsche gerecht heeft zich ten langen leste
Erbarremt over my en myn benauwde veste,
En arme burgery, en op myn volcx gebed,
En dagelix geschrey de bange stad ontzet.
Het begin van de Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel. Vanmiddag weer gezien in de prachtige Stadsschouwburg Amsterdam. Een stuk dat hoort op Nieuwjaarsdag en in de Stadsschouwburg. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Een van de oudste theatertradities van ons land. Maar voor hoe lang nog? In 2011 heeft het gezelschap Het Toneel Speelt de opvoering die sinds 1968 in de mottenballen lag (slachtoffer van de toneelvernieuwingen), weer opgepakt. Maar de subsidiekraan is dichtgedraaid en van alleen de toegangskaartjes kan de schoorsteen niet roken. Het zou jammer zijn als deze mooie, opgepakte traditie weer verdwijnt.
De Gijsbrecht in het kort: het stuk van Vondel speelt in de Middeleeuwen en gaat over de ondergang van Amsterdam. De stad wordt geplunderd, platgebrand en van de aardbodem weggevaagd. En dat gebeurt na een belegering van een jaar. Alles wat heilig is wordt kapotgemaakt. Nonnen worden verkracht, de bisschop op het altaar afgeslacht (samenvatting van Hert Toneel Speelt). De rest lees je maar op Wikipedia. Wel die ene mooie zin, bijna aan het slot, die aan actualiteit niets heeft ingeboet:
Helaes! hoe bitter valt
het scheiden van zijn land. daer alles loopt verloren!
De liefde tot zijn land is yeder aengeboren.
En natuurlijk is er die prachtige slotzin:
Vaer wel, mijn Aemsterland: verwacht een andren heer.
Ik heb weer genoten van deze opvoering. Mijn derde keer in deze prachtige zaal; een schouwburg die volledig de sfeer van Gijsbrecht en Vondel ademt. Het maakt wat uit of je de Gijsbrecht in zo’n gebouw opvoert, of in een blokkendoos. O ja, en mijn eeuwige blijdschap: geen pauze! Bijna twee uur volledig in de ban van het stuk. Heb na afloop Jules Croiset (de abt in het stuk) gecomplimenteerd en de hoop uitgesproken dat de Gijsbrecht nog vele malen op 1 januari mag worden opgevoerd in de Stadsschouwburg. ,,Vertel dat vooral aan iedereen door,’’ was zijn reactie.
Ben groot toneel liefhebber, al ruim 40 jaar! En de Gijsbrecht staat zeker op mijn lijstje met favorieten. Geweldige acteerprestaties vanmiddag van Mark Rietman (als Gijsbrecht), Daan Schuurmans (Arend van Amstel, broer van Gijsbrecht en als portier van het klooster), de hierboven al genoemde Jules Croiset en Julia Akkermans (reien). En natuurlijk regisseur Jaap Spijkers en – voor de ‘vertaalde’ reien – Willem Jan Otten. Dank, Het Toneel Speelt, voor een prachtige middag. En dank ook Stadsschouwburg voor de aangeboden erwtensoep na afloop!
OK, Nog twee strofen of reien met eeuwigheidswaarde:
O Kersnacht, schooner dan de daegen,
Hoe kan Herodes ’t licht verdraegen
Dat in uw duisternisse blinckt,
En word geviert en aengebeden?
Zijn hoogmoed luistert na geen reden,
Hoe schel die in zijn ooren klinckt
(Dit is de oude tekst. In de versie van Otten worden de eerste twee regels: O Kerstnacht, het is nu/ het uur van bevallen, uw mama, Maria,/ is vol van ontsluiting)
En:
Waer werd oprechter trouw
dan tusschen man en vrouw
Ter weereld oit gevonden?
Twee zielen gloende aen een gesmeed,
Of vast geschakelt en verbonden
In lief en leedt
Het moet gek zijn, wil van de bovenstaande verzen er niet een enkel deeltje je bekend voorkomen…
Wat foto’s van de prachtige zaal in de Stadsschouwburg Amsterdam:
De Stadsschouwburg ademt de sfeer van toneel. In de galerijen hangen schilderen en staan bustes van tal van spelers die hier zijn gekend:
Puffinnest 