Categorie: Daagjes uit

Laatste trip voor dit proefpensioen heeft me vandaag naar Leeuwarden gebracht. Nee, nu niet om het Ljouwerter skûtsje op te zoeken, maar voor een bezoek aan het Fries Museum voor de tentoonstelling Wij Vikingen.

Vikingen zijn me als Scotlandbezoeker niet vreemd. Zeker Orkney en Shetland ademen de sfeer van de vroegere veroveraars. Maar wat hun betekenis voor ons land en dan vooral de noordelijke provincies is geweest van de achtste tot de elfde eeuw, was me tot nu toe onbekend.

Waar de Vikingen me vooral als moordenaars en plunderaars zijn bijgebleven uit de verhalen en de films, leert de tentoonstelling me ook een andere kant zien. Zeker ze hebben huisgehouden in Friesland (of Frisia de oude naam van die provincie), maar de Vikingen die niet alleen het noorden van Europa bezochten, maar ook Constantinopel en zelfs Bagdad, zijn ook van invloed geweest op de handelsgeest van de Friezen. De Vikingen brachten uit het noorden barnsteen en glaskralen en uit het zuiden zijde en zilver, alsmede aardewerk en wapens. Niet alles was handelswaar, het ging voor een groot deel ook om geroofde goederen.

De Friezen nemen die handelsgeest over. Ze halen wijn uit Duitsland en verkopen dat weer in het noorden. Enkele van de grote, houten vaten zijn te zien op de tentoonstelling.
Munten om te betalen werden niet gebruikt. Ze bestonden wel, maar werden al dan niet in stukken gehakt om als betaalmiddel (‘hakzilver’) dienst te doen. Een deel van het hakzilver (gevonden in Wieringen) is tentoongesteld.
Het roven namen de Friezen ook over. Niet zelden sloten ze zich aan bij de Vikingen.

Wij Vikingen schetst ook een geheel ander beeld dat dat uit films als Wickie de Viking naar voren komt. Zo droegen ze helemaal geen gehoornde helmen. Ze vochten schouder aan schouder, voeren op smalle schepen, dus die hoorns zouden maar in de weg zitten. Sterker nog, de tentoonstelling leert dat veel Vikingen helemaal geen helm droegen. Het waren vaak arme boeren en konden zich zoiets niet veroorloven. Vermoedelijk hebben romantici in de kunststroming van de achttiende eeuw naar het beeld van de Germanen gekeken en dat over de Vikingen geplakt.

En nog iets. Het beeld van rauwe Vikingen met lange baarden en een onverzorgd uiterlijk blijkt ook helemaal niet te kloppen. Ze waren zelfs zeer bezig met hun uiterlijk. Er zijn metalen oorlepeltjes gevonden, de voorlopers van de wattenstaafjes. En kammen. En ze trimden hun baarden laten opgegraven attributen zien. Er is zelfs een voorloper van een strijkijzer te zien. Ze wilden kennelijk netjes voor de dag komen na een dag van roven en plunderen. Een echte eyeopener dus.

Niet alleen het roven en de economie uit de Vikingtijd komen aan bod op de tentoonstelling. Ook de kerstening die later volgde. Zo zijn er enkele houten doopvonten te zien.
Uit die tijd dateren ook de eerste (?) wetteksten waar de Friezen mee te maken kregen. Zo is er een wet die zegt dat een Friese Viking wordt uitgestoten. Als hij geplunderd, verkracht en gemoord heeft, wordt hij berecht. Er volgt alleen geen straf als hij er door de Vikingen toe gedwongen werd. Dan volgt geen boete of vredegeld en hij hoeft zelfs geen schadevergoeding te betalen.

Wat heel bijzonder is op de tentoonstelling, is de replica van een origineel vikingschip. Tien leerlingen van de opleiding Bouw en Infra en Maritieme Techniek van ROC Friese Poort hebben die in tien maanden gebouwd. Als basis gebruikten ze de afmetingen van het vikingschip Skuldelev V dat zich in het vikingmuseum in het Roskilde bevindt. Het schip, of wat er van over was, werd in 1959  gevonden door duikers in een fjord in de buurt van deze Deense stad.

Om het vijftien meter lange schip in het museum te krijgen is het in drie delen ‘geknipt’ en in het museum als een puzzel in elkaar gezet. Niet alleen mooi om naar te kijken, je mag ook aan boord.

De tentoonstelling is maar één doel voor de reconstructie. Als de expositie half maart is afgelopen, wordt het schip gereed gemaakt om door Friesland te varen. Na meer dan duizend jaar vaart er straks dus weer een vikingschip door Friesland. Het zou me niks verbazen als dat ook gebeurt tijdens het SKS skûtsjesilen.

Twee musea bezocht vandaag in Utrecht. Speelklok, in de vroegere Buurkerk in het centrum van de Domstad, was een hernieuwde kennismaking. Daarheen nu vanwege de nieuwe aanwinst, de Clay klok uit 1738. De ‘Nachtwacht’ onder de speelklokken, meldt het museum vol trots. Daar kan ik me iets bij voorstellen. Klok hier voor een nadere uitleg over de klok: geschiedenis, aankoop door het museum en de restauratie in samenwerking met het Rijksmuseum.
Zeer verfijnd vervaardigd zo met mijn leke-ogen te zien. Schitterende details zoals de allegorische voorstelling van Mars, Apollo, Pegasus en de negen muzen (godinnen van de kunsten en de wetenschap).

En een fraai melodietje. Een van de tien werken van Georg Friedrich Händel, die speciaal voor deze klok zijn bewerkt (ingekort en middenstemmen weggelaten), zoals het Menuet uit de Ouverture van Arianna (opera Arianna in Creta) dat de gids met een druk op de knop tot leven laat komen. Een genot om naar te kijken en te luisteren.
Had het melodietje jullie hier graag laten horen, maar ben iets te onvoorzichtig geweest met het wissen van opnamen van mijn telefoon. Tot 5 januari wordt de klok nog een paar keer per dag spelend gedemonstreerd, dus moet ik binnenkort nog een keer naar dit museum toe om een opname te maken.

Het tweede museum was ik nog niet eerder geweest: het Catharijne Convent. Ondergebracht in een vroeger Karmelietenklooster, herbergt dit museum veel christelijke/geestelijke kunst. Voorwerpen, zoals – volgens een legende – de hamer waarmee Sint-Maarten de duivel heeft geslagen en afgodsbeelden heeft vernield.
En verder heel veel schilderijen met Bijbelse voorstellingen, zoals – uiteraard – tientallen (ik heb ze niet geteld) afbeeldingen van Maria met het kindeke Jezus, Izak die Jacob zegent, Mozes toont het volk de twee stenen tafelen met de tien geboden, Jozef door zijn broers verkocht, de genezing van de blinde, de overspelige vrouw (‘Wie zonder zonden is, werpe de eerste steen’), Lot en zijn dochters, de Samaritaanse vrouw (zie foto hierboven), de brede en de smalle weg, de kruisiging van Jezus. Allemaal een lust voor het oog. Niet alleen het totaalbeeld, maar ook de vele details in die werken.

En in deze kersttijd ook een ruimte vol met kerststallen. Groot en klein, oud en modern, zoals het plaatje hiernaast toont. Onderdeel van het evenement Kerstival en speciaal gericht op kinderen. Maar als ik om me heen kijk, zijn er volop volwassenen die net zo van genieten van de details in al die kerststallen.

Net als ik eerder in het Rijksmuseum heb ervaren tijdens en na mijn eerste bezoek, was de collectie te omvangrijk en te indrukwekkend om het allemaal in een keer tot me te laten doordringen. Zal er dus nog een paar keer heen gaan om meer en meer te genieten van de schoonheid van deze kunstschatten. Geen straf voorwaar.

Getriggerd door recente verhalen in mijn eigen krant en opmerkingen van burgemeester Pieter Verhoeve van Oudewater (vanaf 13 november ‘van Gouda) vandaag een bezoek gebracht aan Hof van Nederland.
Aanleiding voor de recente aandacht was het nieuwe beeld van Willem van Oranje, gewijd aan de eerste Vrije Statenvergadering in juli 1572 in Dordrecht. Op de sokkel staan de steden die er aan deelnamen, alleen die van Oudewater ontbreekt. Een omissie die nog goedgemaakt moet worden.

Het museum Hof van Nederland is onder andere gewijd aan die eerste Vrije Statenvergadering. Informatie over de voorloper van ons huidige Nederland, de republiek, is overal te vinden. En je hebt het natuurlijk ook gehad bij het vak geschiedenis op school. De Tachtigjarige Oorlog, de opstand tegen de Spaanse koning Filips II en zijn bestuurder in ons land, de hertog van Alva, de geloofsvervolging.

Opstand
Willem van Oranje stuurt aan op een vrije Statenvergadering (tegenhanger van de tot dan officiële in Den Haag) om een opstand tegen de Spaanse koning Filips II te organiseren. Met het beleid van Filips II en zijn Hertog van Alva is hij het oneens; de Spanjaarden leggen hoge belastingen op, beperken de macht van de Nederlandse adel en er heerst hongersnood. Bovendien worden mensen om hun geloof vervolgd door het katholieke regime.
De eerste Vrije Statenvergadering legt de basis voor de onafhankelijke Republiek der Nederlanden, de voorloper van ons Nederland van nu.

Wat de aandacht hiervoor in Hof van Nederland in Dordt bijzonder maakt, is de film. Alleen die is het bezoek aan het in 2015 geopende museum al meer dan waard. Na de aankomst van de burgemeesters van de deelnemende gemeenten, schakelen decor en kostuums over naar 1572.

Watergeuzen
Je bent, gezeten in de echte Statenzaal (tot de Beeldenstorm de refter van het Augustijnen-klooster) waar de vier dagen durende vergadering 4,5 eeuw geleden in het echt plaats had, getuige van het overleg. Je zit als het ware op de tweede rij bij die bijeenkomst. Je ziet en hoort Marnix van St Aldegonde (gespeeld door René van Zinnicq Bergmann), de vertegenwoordiger van Willem van Oranje, die het verzet zou gaan leiden. En ook de wrede opperbevelhebber van de Watergeuzen Willem van der Marck, heer van Lumey (gespeeld door Cees Geel).

Opvallend, zo had ik het nog niet eerder gehoord, is dat de vergadering geen uitroeiing wilde van het katholicisme in Nederland. ,,Laat ons niet doen zoals Alva en zijn Bloedraad’’ klonk het echter. In die context zou de tweede wapenspreuk van Nederland kunnen luiden: Een land waar je vrij bent om te denken wat je denkt, te geloven wat je gelooft en te zijn wie je bent.’’

Vergadertafel
Na afloop van de vijftien minuten durende film (geregisseerd door Theu Boermans, bekend van Soldaat van Oranje) gaat het scherm omhoog en kun je vervolgens om de vergadertafel lopen.
Ik vond het zo boeiend om op deze manier die eerste Vrije Statenvergadering te hebben bijgewoond, dat ik hem zelfs twee keer heb bekeken vandaag.

Het museum geeft ook aandacht aan de oudste Nederlandse Bijbel, de Statenvertaling. Met natuurlijk aandacht voor de Nationale Synode van 1618 (in Dordrecht). Mooi om de gravure van Bernhard Picart uit 1729 van die vergadering in het echt te zien.
Het was bovendien schitterend weer vandaag, dus een wandelingetje door het oude centrum was de kers op de taart.

Hieronder de promo van de film over de eerste vrije Statenvergadering:

Tweede keer dit jaar naar het Openluchtmuseum. Prachtig weer, dus een uitje verzonnen om buiten te zijn. Geen spijt van gehad. Het museumpark liet zich van zijn mooiste kant zien. Gebouwen steken prachtig af tegen de blauwe lucht.
In de afgelopen twee jaar nu drie keer in het museum geweest. En ik kan u zeggen, het verveelt niet. Ik blijf me verwonderen in die oude gebouwen. Al is het alleen maar om te zien hoe goed geconserveerd alles is. Het is soms echt alsof je in een tijdmachine bent gestapt.

Tijdens mijn vorige bezoek in mei vooral ruim tijd besteed aan de Canon van Nederland (aanrader als je hier nog niet bent geweest), nu gekozen voor wandeling en tramrit door het park zelf.

Gouda in Openluchtmuseum
Gekeken naar hoe iets kleins iets belangrijks kan doen. Het Aanbrengertje of weidemolen dat uit Gouda afkomstig blijkt. OP de foto bovenaan dit verhaal net links van het midden te zien. Het molentje bemaalde ooit de kleine polder tussen de Oude en Nieuwe Gouwe. Nu zorgt het er in het Openluchtmuseum sinds 1946 voor dat water uit de sloot naar de grote vijver wordt gepompt.

En natuurlijk een bezoek gebracht aan de oude boerderijen uit Beerta, Giethoorn, Staphorst, Varik en Arnhem zelf. In een aantal oude gebouwen wordt daadwerkelijk gekookt, zodat het in het monument ook ruikt als vroeger, inclusief de lucht van petroleum. Eén bezoeker merkte bij binnenkomst in de keuken van de boerderij uit Beerta op dat de geur hem deed denken aan bezoeken aan zijn oma. ,,Dan wist je dat je die dag iets heel lekkers te eten kreeg.’’

Barak
Waar het ook al lekker rook was in de Molukse barak uit het Brabantse Lage Mierde. De toegevoegde kruiden zorgen voor een extra dimensie als je hier binnen rondloopt en je je verdiept in de geschiedenis van de KNIL-militairen en hun gezinnen die in dit soort barakken leefden.

Mooi om te zien hoe het museum moderne foefjes toevoegt om de sfeer uit het verleden nog meer boven te laten komen. Zoals in het oude café van de Westerstraat in Amsterdam, rechts voorbij de ingang. Je stapt de kroeg binnen en met een druk op de knop zie je Tante Leen of Johny Jordaan met muziek uit oude speakers hun oude liederen zingen.

En als je even wilt bijkomen van al die gebouwen? Uiteraard is er dan genoeg horeca (ook in of bij oude gebouwen) en op deze zonnige dag is het bovendien heerlijk toeven in de tuinen midden in het park. Hoe druk het ook is in het Openluchtmuseum, hier is het een oase van rust.

Kortom, een bezoek om met genoegen op terug te kijken. Volgend jaar maar weer eens doen.

Bekijk hieronder een kort filmpje. Inclusief het koken in de Molukse barak. Zonder de geuren helaas…

Na een paar jaar de Wereld Haven Dagen in Rotterdam bezocht. Er mijn vrije vrijdag voor gebruikt. Goede beslissing. Het kwam me minder druk over dan op zaterdag.

Geen vast programma gevolgd. Gewoon, eerst langs en op schepen rond de Wilhelminakade. Bijvoorbeeld aan boord geweest van De Zonnebloem, het schip van de gelijknamige organisatie. Het dateert uit 2005, maar als mij was verteld dat het net in de vaart was, zou ik het ook geloven. Het zag er tiptop uit.

Bijzonder ook om eens rond te kijken op een schip dat de vaargeul in de Botlek diep genoeg uit. Indrukwekkend hoeveel power zo’n schip uitstraalt.
Zelfde geldt voor de schepen van Rijkswaterstaat en de KNRM. Mooi om er eens op geweest te zijn.

Aan de andere kant van de Maas, bij de Parkkade geneusd bij de vele kraampjes. Wilde in de hoek vlakbij de Maastunnel nog even de Zr. Ms. Rotterdam op. Maar de rij voor de entree was zo lang dat ik dat maar aan me voorbij heb laten gaan.

In plaats daarvan voor het eerst van mijn leven onder de Maas gelopen, door de Maastunnel.
Ken de autotunnel vooral uit de tijd dat ik als kind met mijn ouders met de bus naar opa en oma op Heijplaats ging. En op een zondag wil ik af en toe nog wel eens een ritje door Rotterdam maken en kom dan ook wel eens door de tunnel. Maar het voetgangersdeel was compleet nieuw voor me. Leuke ervaring.

Aan de zuidzijde via de Brielselaan richting Katendrecht gelopen en over een brug terug naar de Wilhelminakade. Dat heb je hier sneller gelezen dan de wandeling duurde. Maar het was prachtig weer en leuk om zo een nieuw stukje Rotterdam te leren kennen.

Bekijk een kort filmpje van vandaag hieronder:

En hieronder nog een foto-overzicht:

Kende dit museum in Leiden wel van naam, maar door publiciteit rond de heropening van De Lakenhal besloten er eens te gaan kijken. Vandaag gedaan.

Mooi museum, mooie collectie, met een wow-factor. Je komt er – in beeld – veel te weten over de kunst, kunstnijverheid en geschiedenis van de lakenstad Leiden. De rijkdom die het een deel van de bevolking vroeger heeft gebracht. Het Beleg van Leiden tijdens de Tachtigjarige Oorlog en zo nog wat. Een stadsmuseum dat zijn naam eer aan doet. En een heel aansprekend gebouw ook, zowel het oude als het nieuwe deel.

(Lees verder onder het fotomozaïek)

Mooiste stuk voor mij als journalist is echter het glas-in-loodraam uit het vroegere Algemeen Handelsblad-gebouw aan de Nieuwezijds Voorburgal in Amsterdam. Het raam is in 1927 vervaardigd door de Leidse kunstenaar Harm Kamerlingh Onnes ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de krant.
De voorstellingen in het raam laten zien hoe dagelijks de krant gemaakt wordt en van de persen rolt. Je ziet een verslaggever bellend achter zijn bureau en op straat aan het werk (met blocnote in de hand). Zie fotomazaïek hierboven. Ook het drukken van de krant en ja zelfs de bezorging zijn in beeld gebracht. Prachtig om dat raam nu hier te zien. Heb er lange tijd bij gezeten om zoveel mogelijk details tot mij te nemen.

Maar er is meer moois, zoals het drieluik en een van de topstukken van het museum, Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden en de Brillenverkoper, een vroeg werk *hij was 18 toen hij dit schilderde) van Rembrandt van Rijn.
En heel Bijbels ook is het werk van Jan Lievens van de Romeinse stadhouder Pilatus die zijn handen (in onschuld) wast nadat hij Jezus, op verzoek van een woedende menigte had veroordeeld tot de kruisdood, zoals beschreven in Mattheus 27:24 (Toen Pilatus inzag dat zijn tussenkomst nergens toe leidde, dat het er integendeel naar uit zag dat men in opstand zou komen, liet hij water brengen, waste ten overstaan van de menigte zijn handen en zei: ‘Ik ben onschuldig aan de dood van deze man. Zie het zelf maar op te lossen).
Rechts in de hoek van het schilderij zie je nog hoe Jezus door soldaten wordt weggevoerd. Zie de foto boven dit verhaal.

Leesbril en Ipod
Bijzonder fraai is de ‘nieuwe vertaling’ van het Beleg van Leiden van kunstenaar-fotograaf Erwin Olaf. Indrukwekkend werk. Minutenlang naar gekeken. Toch viel me pas na het lezen van de beschrijving op dat Olaf er twee elementen in heeft verwerkt die in 1574 echt nog niet bestonden: een leesbril en een Ipod…

Echt onder de indruk was ik in een van de eerste zalen bij binnenkomst. Het drieluik De kruisiging van Christus van Cornelis van Engebrechtsz. Een altaarstuk uit een vroeger klooster in Leiden. Zoveel details, zoals de strook onder het drieluik waar Adam ligt, terwijl uit zijn borst hout opstijgt, een link met het houten kruis waaraan Jezus stierf.

En heel boeiend is ook een van de belangrijkste verhalen van Leiden tijdens het beleg, De zelfopoffering van burgemeester Pieter van der Werf van de hand van Mattheus Ignatius Bree. Het verbeeldt het moment waarop de burgemeester in 1574 zijn eigen lichaam als voedsel aanbiedt aan een hongerige menigte.

Extra punten voor dit museum voor de rondleiding met je eigen mobiele telefoon. Bij een aantal werken van de collectie kun je met de te downloaden L@kenhalApp een deel van een schilderij of het tekstbordje scannen (net zoals een QR-code) en krijg je details te zien en kun je luisteren naar een korte uitleg. Wie geen oordopjes bij zich heeft, kan een koptelefoon lenen bij de informatiebalie. De App is zeer nuttig gebleken. Bovendien kun je met die App thuis nog eens door het museum wandelen.

De Lakenhal komt op mijn lijstje met musea die ik nog eens moet bezoeken.

Een vrije week is voor mij niet compleet zonder een bezoek aan Maastricht. Niet alleen voor het terras. De Zuid-Limburgse hoofdstad is voor mij hoe druk het er ook is, een oase van rust. OK, op het Vrijthof kan het druk zijn, maar dat plein mijd ik dan ook als het even kan.

De dag begonnen met een bezoek aan het Museum aan het Vrijthof. Voor mij het toonbeeld van waar een (piep)klein museum groot in kan zijn. Vandaag was het doel de overzichts-tentoonstelling van foto’s van de kunst-fotograaf Jan Stel.
Nooit gehoord van de man, maar in dit museum (als ook in het aan de overkant van de Maas gevestigde Bonnefantenmuseum) laat ik me graag verrassen. Een goede keus ook dit keer.
Prachtige foto’s van wat ik maar noem vergane glorie. Verlaten gebouwen met een karakteristieke architectuur. Locaties die ooit bruisten van leven en bedrijvigheid, zoals het museum wervend schrijft. Zoals een vroegere staalfabriek in Frankrijk, een glasbedrijf (kristal) in België, een textielfabriek in Spanje en een cathedrale de vino, ook in Spanje. En een imposante vroegere Kamer van Koophandel in België en – zeer bijzonder – casino in het Roemeense Constanta.
Gelet op de aandacht in het museum vormen de foto’s gemaakt in een vroegere gashouder (gazomètre) in Frankrijk min of meer het hoogtepunt. Toch kunnen die mij het minst bekoren.
Maar al het al een heel leuke tentoonstelling, waar je ongemerkt langer blijft dan gedacht.

Voordeel als je vaker een dagje Maastricht doet, is dat je steeds eens wat afwijkt van de geijkte paden. De stadsomwalling al een paar keer bezocht en ook het terrein van de vroegere Tapijnkazerne (nu gebouwen universiteit Maastricht en een brasserie) in het Aldenhof-park bekeken, maar nooit verderop gelopen.
Boven de stadsmuur een prachtige rustige tuin van de universiteit met banken en tafels (nu verlaten, want vakantietijd). Bijzonder fraai beeld van een bosnimf (Luk van Soom, brons, 2006) waar je ook op mag zitten.

En beneden in het Aldenhofpark de Berenkuil bekeken. Inderdaad, zoals de naam al doet vermoeden zat hier tot 1993 een echte bruine beer. Nu is het een kunstwerk, de Troostmachine. Verschillende dieren, maar als blikvanger een vrouw die het hoofd van een dode giraffe streelt. Zie foto boven dit verhaal. Klik in vorige zin op Troostmachine om het complete verhaal achter dit kunstwerk te lezen.
De beer is niet helemaal verdwenen. Die zit, nu in brons gegoten, in de buurt op een bankje.

Het Aldenhofpark is vanwege de schoonheid, de rust, de kunst en de nabijheid van het riviertje de Jeker een prachtig deel van Maastricht om te vertoeven. Een aanrader.

Zoals gezegd is een bezoek aan het Bourgondische Maastricht voor mij niet compleet zonder een versnapering op het terras van café Charlemagne aan het Onze Lieve Vrouweplein. Prettige, vlotte, attente bediening. Fantastisch. Vergeet het Vrijthof. Dit intieme plein is een verademing. Een stilteplek in een grote stad.
Heerlijk was ook het glas (OK, twee…) Maastrichter Maltezer hier voor de terugreis naar de drukke Randstad werd aangevangen.

Bekijk hieronder een filmpje. Daaronder nog een fotocollage (in filmvorm)