Categorie: Theater

Soms heb je van die theaterpareltjes waar je met meer dan heel veel genoegen op terugkijkt. Zo’n pareltje is de voorstelling Mijn nachten met Churchill, van Diederik van Vleuten. Vooraf gedacht dat het alleen maar over Churchill zou gaan, met de hoop op veel citaten. Een geschiedenisles derhalve. Niets is minder waar. OK, veel feitenkennis, veel mooie citaten – geciteerd met de stem die echt heel veel weg heeft van Churchill – en vertellende beeltenissen van de man. Maar in de voorstelling van de anglofiel Van Vleuten (,,als er geen verkeer is, wil ik nog wel een slinks rijden’’) verweven met zijn eigen familie. Over zijn vader – die Churchill zeer goed kon imiteren – en zijn oom Dick, die tijdens de Boerenoorlog in Zuid-Afrika bewaarder was van de gevangenis in Pretoria waar de oorlogsverslaggever Churchill was geïnterneerd. Heel – lang – verhaal hoe oom Dick even niet keek, waarop Churchill kon ontsnappen en uiteindelijk premier van Groot-Brittannië werd. ,,Als dat niet was gebeurd, zou de wereld er heel anders uitgezien hebben.’’ Om dat mooie verhaal te b3sluiten met de opmerking dat hij in het archief in Den Haag alle kranten uit die tijd heeft nageplozen, foto’s heeft bekeken en voor dat hele verhaal over oom Dick niet met minste bewijs had gevonden.
En zo gaat deze geweldige voorstelling nog even door. Uiteraard hier en daar een link met de actualiteit. Hij citeert Churchill: The best argument against democracy is a five-minute conversation with the average voter’’ ,,Nou, daar hebben we vorige week,’’ doelend op het Oekraïne-referendum, ,,het bewijs van gemerkt.’’ En natuurlijk ontbreekt een van de bekendste citaten van Churchill niet: We shall defend our island, whatever the cost may be, we shall fight on the beaches, we shall fight on the landing grounds, we shall fight in the fields and in the streets, we shall fight in the hills; we shall never surrender.’’

Dan even Amsterdam. Dat hij de tram instapt en aan de bestuurder vraagt om deze tram naar het Leidseplein gaat. In plat, onvervalst Amsterdams luidt het antwoord: ,,Als ik hem in zijn achteruit zet, wel.’’ ,,O, dus had kan ik bete de tram in de andere richting nemen.”  ,,Ja, dat lijkt me wel, Columbus.’’ De zaal ligt plat.
Of over het Nederlands elftal dat in 1988 Duitsland in de halve finale van het EK verslaat. ,,De tweede keer dat Duitsland op eigen bodem is verslagen’’. En dan weer een historisch Churchillfeitje en een verhaaltje over zijn jong overleden zus (,,zij besloot voor altijd 23 te blijven’’) die stemmen in haar hoofd hoorde. Of over de Amerikaanse soldaten die op Margraten begraven liggen.
Verhalen, waarbij het soms zo stil is in de volgepropte grote zaal van de mooie Goudse Schouwburg, dat je een speld kunt horen vallen.

Van Vleuten bewijst voor mij met deze voorstelling een historyteller pur sang. Je mocht willen dat je zo vroeger geschiedenisles had gekregen. De voorstelling – in een regie van Berend Boudewijn – duurt bijna twee uur en ik heb nog nooit zo lang, zo stil aan iemands lippen gehangen.

Fantastische voorstelling Het Volk in Dothan gezien van de Haarlemse toneelgroep Het Volk. Het aloude Bijbelse verhaal van Jozef die door zijn broers in een put geworpen wordt en vervolgens als slaaf wordt verkocht aan een handelskaravaan op weg naar Egypte.
In de setting van vanavond is het treurspel van Joost van den Vondel Jozef in Dothan uit 1640, docententoneel. De rector en de docenten Kampschuur en Van Velzen (nog herstellende van een prostaatoperatie) repeteren het stuk, dat later opgevoerd moet worden voor 800 leerlingen. ,,Jullie gaan kijken en luisteren, althans dat gaan jullie proberen, naar het toneelstuk Jozef in Dothan.Het origineel is voor ons te hoog gegrepen, dus schreef Meneer Kampschuur, de leraar Nederlands, een eigentijdse bewerking.”
,,Gaat het goed of gaat het knudde? Vertel: hoe staat het met de kudde?” Leuke rijm in het ‘stuk in het stuk, maar het gaat eigenlijk om de ‘strijd’ tussen de autoritaire rector (,,Tirannosaures rector’’) en de beide docenten Nederlands en biologie.De rollen van Jozef en zijn broers zoijn eigenlijk ‘leeg’, het gaat om de mensen er achter. De rector is gedreven het stuk goed op de planken te brengen. Doorspelen, wat er ook gebeurt, is zijn motto.

Heb al eerder stukken van Het Volk gezien. Begon ooit met de voorstelling Oidipoes (ook al verhaal rond een schoolvoorstelling’) en vanwege het geweldige spel van de acteurs, vrijwel al hun volgende stukken in de Goudse Schouwburg bezocht. Vorig jaar nog Dwaallicht.
Jozef in Dothan is een reprise van het stuk (1996), vanwege het 40-jarig bestaan van Het Volk. De drie acteurs hebben eer van hun werk. De kleine zaal van de schouwburg is uitverkocht en het applaus na afloop van het anderhalf uur durende stuk, luid en langdurig. Ik hoop dat er nog meer voorstellingen mogen volgen. Het Volk behoort tot mijn favoriete toneelgezelschappen.

Opnieuw heeft de Staatsopera van Tatarstan mij niet teleurgesteld. Vanavond genoten van de uitvoering van Il Trovatore, van Giuseppe Verdi. Het muziekstuk vertelt in vier bedrijven over de strijd tussen twee rivalen, zowel in de politiek als in de liefde voor dezelfde vrouw.

Me vooraf wat ingelezen in het libretto , maar Il Trovatore (de troubadour) vond ik moeilijk te begrijpen. Gaandeweg in de uitvoering zelf, begon het verhaal te leven. De wraak aan het slot, is zeer verrassend. En zoals altijd was de uitvoering bij de Staatsopera van Tatarstan in goede handen. Wat een geweldige solisten. Vooral de mezzo-sopraan die de rol van de waarzegster (zigeunerin) vertolkt, zingt geweldig. Mooie area’s, geweldig koor, goed orkest. Kortom een topavond.

En had ik al gezegd dat ook het decor weer subliem was in zijn eenvoud. De kasteelmuren, kregen door verschillende opstellingen door de voorstelling heen, steeds een andere, krachtige functie. En ik was weer blij met de boventiteling, zodat het in het Italiaans gezongen werk te begrijpen was.

Nog minpunten? Ja, het geklap van het publiek na vrijwel iedere area of duet. Als men bij een liedjesprogramma zit. En het geknisper van snoeppapiertjes achter me. Als je dan naar zo’n voorstelling gaat, neem dan andere snoepjes mee…

 

Deze slideshow vereist JavaScript.

80 jaar en dan nog zo kunnen zingen. Het nieuwjaarsconcert in de Goudse Schouwburg was niet alleen een fantastisch concert van Paul van Vliet met het Residentie Orkest. Het tekende ook hoe geweldig de man nog kan zingen. Wie zijn ogen dicht doet, hoort de Paul van Vliet van jaren terug. Zijn stem heeft niets aan kracht ingeboet. Zijn (bekende) liedjes klinken nog even mooi en ontroerend als toen.

Zijn Majoor Kees, dan nu als coach van het Nederlands Elftal is prachtig. Zijn liedje over Meisjes van 30 fabelachtig en zijn nieuwe, gezongen versie (voor moeders van verslaafde zonen) van de ‘opvolger’ van Bram van de Commune (Het touwtje uit de brievenbus) ronduit ontroerend. En natuurlijk was er Veilig achterop bij vader op de fiets, De zee die me vertelt dat ze zo moe is, Vreemdeling, Er hangt een huilbui als een onweer in elk van ons, Pappa is blijven hangen in de Sixties (vanavond: Opa is blijven…) een aangepaste versie van Den Haag met je lege paleizen. Herkenbaar, prachtig gezongen, een lust voor het oor.

En wat een fantastisch Residentie Orkest, onder leiding van Jurre Haanstra. Geweldig strijkdeel, fraaie ritmesectie en in volle bezetting rijkte de muziek van dit meer dan 100 jaar oude symfonieorkest als een sprookje tot aan het schellinkje waar ik zat. Vooraf zag ik er tegenop. Zo’n mooi concert en dan op tweede balkon, tweede rij…

De Goudse Schouwburg heeft wederom bewezen precies aan te voelen wat het publiek wil. Het publiek wil een mooie avond. Het publiek wil zich laten verrassen. En getuige de reacties na afloop is het mooiste theater van ons land daar weer in geslaagd. Chapeau voor directeur Nel Oskam en haar staf!

Het hemelsche gerecht heeft zich ten langen leste
Erbarremt over my en myn benauwde veste,
En arme burgery, en op myn volcx gebed,
En dagelix geschrey de bange stad ontzet.

Het begin van de Gijsbrecht van Aemstel van Joost van den Vondel. Vanmiddag weer gezien in de prachtige Stadsschouwburg Amsterdam. Een stuk dat hoort op Nieuwjaarsdag en in de Stadsschouwburg. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Een van de oudste theatertradities van ons land. Maar voor hoe lang nog? In 2011 heeft het gezelschap Het Toneel Speelt de opvoering die sinds 1968 in de mottenballen lag (slachtoffer van de toneelvernieuwingen), weer opgepakt. Maar de subsidiekraan is dichtgedraaid en van alleen de toegangskaartjes kan de schoorsteen niet roken. Het zou jammer zijn als deze mooie, opgepakte traditie weer verdwijnt.

Deze slideshow vereist JavaScript.

De Gijsbrecht in het kort: het stuk van Vondel speelt in de Middeleeuwen en gaat over de ondergang van Amsterdam. De stad wordt geplunderd, platgebrand en van de aardbodem weggevaagd. En dat gebeurt na een belegering van een jaar. Alles wat heilig is wordt kapotgemaakt. Nonnen worden verkracht, de bisschop op het altaar afgeslacht (samenvatting van Hert Toneel Speelt). De rest lees je maar op Wikipedia. Wel die ene mooie zin, bijna aan het slot, die aan actualiteit niets heeft ingeboet:

Helaes! hoe bitter valt
het scheiden van zijn land. daer alles loopt verloren!
De liefde tot zijn land is yeder aengeboren.

En natuurlijk is er die prachtige slotzin:
Vaer wel, mijn Aemsterland: verwacht een andren heer.

Ik heb weer genoten van deze opvoering. Mijn derde keer in deze prachtige zaal; een schouwburg die volledig de sfeer van Gijsbrecht en Vondel ademt. Het maakt wat uit of je de Gijsbrecht in zo’n gebouw opvoert, of in een blokkendoos. O ja, en mijn eeuwige blijdschap: geen pauze! Bijna twee uur volledig in de ban van het stuk. Heb na afloop Jules Croiset (de abt in het stuk) gecomplimenteerd en de hoop uitgesproken dat de Gijsbrecht nog vele malen op 1 januari mag worden opgevoerd in de Stadsschouwburg. ,,Vertel dat vooral aan iedereen door,’’ was zijn reactie.

Ben groot toneel liefhebber, al ruim 40 jaar! En de Gijsbrecht staat zeker op mijn lijstje met favorieten. Geweldige acteerprestaties vanmiddag van Mark Rietman (als Gijsbrecht), Daan Schuurmans (Arend van Amstel, broer van Gijsbrecht en als portier van het klooster), de hierboven al genoemde Jules Croiset en Julia Akkermans (reien). En natuurlijk regisseur Jaap Spijkers en – voor de ‘vertaalde’ reien – Willem Jan Otten. Dank, Het Toneel Speelt, voor een prachtige middag. En dank ook Stadsschouwburg voor de aangeboden erwtensoep na afloop!

OK, Nog twee strofen of reien met eeuwigheidswaarde:

O Kersnacht, schooner dan de daegen,
Hoe kan Herodes ’t licht verdraegen
Dat in uw duisternisse blinckt,
En word geviert en aengebeden?
Zijn hoogmoed luistert na geen reden,
Hoe schel die in zijn ooren klinckt

(Dit is de oude tekst. In de versie van Otten worden de eerste twee regels: O Kerstnacht, het is nu/ het uur van bevallen, uw mama, Maria,/ is vol van ontsluiting)

En:

Waer werd oprechter trouw
dan tusschen man en vrouw
Ter weereld oit gevonden?
Twee zielen gloende aen een gesmeed,
Of vast geschakelt en verbonden
In lief en leedt

Het moet gek zijn, wil van de bovenstaande verzen er niet een enkel deeltje je bekend voorkomen…

 

Wat foto’s van de prachtige zaal in de Stadsschouwburg Amsterdam:

 

De Stadsschouwburg ademt de sfeer van toneel. In de galerijen hangen schilderen en staan bustes van tal van spelers die hier zijn gekend: